Bắc Ninh: Chung sức xây dựng nông thôn hiện đại

Việc mở rộng địa giới hành chính không chỉ tạo điều kiện để các địa phương rà soát, hoàn thiện những tiêu chí còn thiếu, còn mở ra cơ hội đổi mới cách nghĩ, cách làm, nâng cao chất lượng xây dựng nông thôn mới theo hướng thực chất và bền vững.

Diện mạo mới từ những xã, thôn

Xã Hợp Thịnh được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 5 xã: Mai Trung, Thường Thắng, Hùng Thái, Sơn Thịnh và Hợp Thịnh với diện tích 49,27 km² cùng hơn 71.000 nhân khẩu.

Đến đầu tháng 7/2026, xã tiếp tục thu gọn từ 40 thôn xuống còn 22 thôn. Địa bàn được mở rộng cũng chính là cơ hội thuận lợi để địa phương quy hoạch lại vùng sản xuất và hạ tầng giao thông, công trình công cộng theo hướng đồng bộ, hiện đại.

Một góc xã Hợp Thịnh nhìn từ trên cao.

Ngay sau khi được thành lập, xã Hợp Thịnh xác định tiếp tục triển khai hiệu quả công tác xây dựng nông thôn mới. Xã khuyến khích hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, góp phần nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích đất canh tác. Hơn 300 doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh hoạt động hiệu quả, góp phần đưa giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng năm 2025 đạt 3.646 tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và thu ngân sách địa phương.

Định hướng giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh phấn đấu 100% số xã duy trì và nâng cao chất lượng, trong đó có khoảng 30% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Riêng năm 2026, toàn tỉnh có 7 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn.

Nếu như trước đây, xây dựng nông thôn mới chủ yếu tập trung vào các công trình hạ tầng thì nay đòi hỏi sự phát triển toàn diện cả về kinh tế, môi trường sống và tiện ích số. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn giảm còn 1,03%; 100% trường học đạt chuẩn quốc gia, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 100%. Công tác chuyển đổi số được triển khai mạnh mẽ với 40 tổ công nghệ số cộng đồng hoạt động hiệu quả. Đời sống văn hóa tinh thần của Nhân dân không ngừng được nâng cao; phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở lan tỏa sâu rộng.

Tương tự, xã Tam Đa được thành lập từ việc hợp nhất 3 xã: Tam Đa, Thụy Hòa và Đông Phong với tổng diện tích 21,36 km², quy mô 36.730 người; trong đó các xã Thụy Hòa và Đông Phong đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Ngay sau đó, chính quyền xã rà soát lại toàn bộ quy hoạch phát triển, đánh giá lại các tiêu chí trên toàn bộ đơn vị hành chính sau sáp nhập và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương phù hợp.

Ông Nguyễn Hữu Quản, Chủ tịch UBND xã Tam Đa cho biết: “Với mục tiêu xây dựng nông thôn mới, phấn đấu đưa Tam Đa trở thành phường trước năm 2030, xã tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, tập trung đầu tư nâng cao chất lượng hạ tầng số, khoa học công nghệ, hạ tầng sản xuất, hạ tầng đô thị… Giai đoạn 2026 - 2030, cơ cấu kinh tế công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp chiếm tỷ trọng 60%, khu vực thương mại - dịch vụ chiếm tỷ trọng 35%; khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng 5%”.

Chuyển từ “đạt chuẩn” sang “nâng chất”

Định hướng giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh phấn đấu 100% số xã duy trì và nâng cao chất lượng chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 30% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Riêng năm 2026, toàn tỉnh có 7 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn. Ngay sau khi Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026-2030 được ban hành, UBND tỉnh đã phân loại nhóm xã thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2026 - 2030.

Người dân xã Tam Đa được khám sức khỏe miễn phí.

Cụ thể có 29 xã nhóm 1; 16 xã nhóm 2 và 21 xã nhóm 3. Việc phân loại được thực hiện theo các tiêu chí: Xã liền kề đô thị hiện hữu và có định hướng phát triển thành đô thị; xã được định hướng là đô thị mới và xã có tỷ trọng ngành Nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế dưới 10%. Đồng thời, hướng dẫn chi tiết, bảo đảm tính thống nhất với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và dư địa phát triển của các địa phương sau sáp nhập. Các chỉ tiêu được phân loại linh hoạt theo điều kiện thực tế từng nhóm xã, giúp các địa phương triển khai sát với thực tiễn.

Trong giai đoạn mới, các tiêu chí tập trung vào 4 yêu cầu: Bền vững, hiện đại, thông minh, đáng sống. Trọng tâm chuyển dịch mạnh mẽ từ “đạt chuẩn” sang “nâng chất”, gắn với nông nghiệp sạch, bảo vệ môi trường và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, tỉnh cũng đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào khu vực này, tạo việc làm và tăng thu nhập tại chỗ cho người dân. Đồng thời, nâng cao năng lực quản lý của cán bộ địa phương, tổ chức lại vùng sản xuất và khả năng thích ứng với mô hình chính quyền mới.

Theo ông Lưu Văn Khải, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, bên cạnh những thuận lợi căn bản, quá trình xây dựng nông thôn mới sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp cũng phát sinh không ít vướng mắc. Sự chênh lệch về tiêu chí giữa các xã cũ khi sáp nhập (xã đã đạt chuẩn nâng cao hợp nhất với xã thuần nông) tạo ra áp lực lớn trong việc cân đối ngân sách và duy trì danh hiệu. Địa bàn mở rộng khiến chi phí đầu tư đường xá, công trình tăng cao, trong khi công tác lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình đòi hỏi quy trình chặt chẽ hơn. Cùng với đó là khó khăn trong tiêu chí tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch theo quy chuẩn ở các xã vùng cao…

Để vượt qua những khó khăn này, việc đổi mới phương thức quản lý là đòi hỏi cấp thiết. Trong đó, nâng cao năng lực thực thi công vụ cho đội ngũ cán bộ cấp xã được xác định là khâu đột phá. Từ đó, đưa chương trình xây dựng nông thôn mới đạt hiệu quả, xây dựng những vùng quê giàu bản sắc và phát triển bền vững.