Ba nhà khoa học VinFuture vào danh sách TIME100 AI 2026

Tạp chí TIME vừa công bố TIME100 AI 2026, năm thứ tư thực hiện danh sách thường niên nhằm ghi nhận những cá nhân đang góp phần định hình tương lai AI.

Đáng chú ý, danh sách năm nay có ba nhà khoa học gắn với Giải thưởng VinFuture. GS. Yann LeCun và GS. Fei-Fei Li là hai Chủ nhân Giải thưởng Chính VinFuture 2024, trong khi GS. Daniela Rus là Thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture từ năm 2025.

Cả ba đang theo đuổi những hướng nghiên cứu nhằm mở rộng khả năng của AI vượt ra ngoài việc xử lý ngôn ngữ và hình ảnh, hướng tới khả năng hiểu không gian, thế giới vật lý và tương tác với môi trường thực.

GS YANN LECUN: AI CẦN HIỂU CÁCH THẾ GIỚI VẬN HÀNH

Theo TIME, trong khi ngành công nghệ đang tiếp tục đầu tư mạnh vào việc mở rộng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), GS. Yann LeCun cho rằng chỉ tăng quy mô LLM sẽ không đủ để AI đạt tới năng lực trí tuệ tương đương con người.

Tại AMI Labs, công ty ông đồng sáng lập sau khi rời Meta, GS LeCun đang theo đuổi hướng phát triển “mô hình thế giới”. Mục tiêu là giúp AI xây dựng một mô hình nội tại về cách thế giới vận hành, từ đó dự đoán hệ quả của các hành động và lựa chọn cách hành động phù hợp.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng có thể mở rộng ứng dụng AI trong robot, xe tự hành và y tế.

GS. Yann LeCun (ngoài cùng bên phải) nhận Giải thưởng Chính VinFuture năm 2024 tại Hà Nội. Ảnh: VFP.

AMI Labs cũng nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới đầu tư. Tháng 3/2026, công ty huy động hơn 1 tỷ USD trong vòng gọi vốn hạt giống, thuộc nhóm những vòng seed lớn nhất trong lĩnh vực AI.

GS FEI-FEI LI: ĐƯA AI VÀO KHÔNG GIAN 3D

GS. Fei-Fei Li tập trung vào “trí tuệ không gian”, nhằm giúp AI không chỉ nhận diện hình ảnh mà còn hiểu cấu trúc ba chiều, chiều sâu, vị trí của vật thể và mối quan hệ giữa chúng trong thế giới thực.

Việc chỉ học từ văn bản và hình ảnh 2D chưa đủ để AI thực sự hiểu và tương tác với môi trường vật lý. Một hệ thống có thể tiếp nhận lượng lớn thông tin về bóng rổ nhưng không vì thế mà biết cách thực hiện một cú ném.

Đây là bài toán World Labs, công ty do GS Fei-Fei Li đồng sáng lập năm 2024, đang tập trung giải quyết.

Sản phẩm đầu tiên của công ty, Marble, cho phép tạo và khám phá các thế giới 3D từ văn bản, hình ảnh hoặc video, đồng thời tái hiện chiều sâu và bố cục không gian.

GS. Fei-Fei Li tập trung vào “trí tuệ không gian”, nhằm giúp AI không chỉ nhận diện hình ảnh mà còn hiểu cấu trúc ba chiều. Ảnh: VFP

Một trong những ứng dụng đáng chú ý là tạo môi trường mô phỏng để huấn luyện và đánh giá robot trước khi chúng hoạt động trong thế giới thực.

GS DANIELA RUS: ĐƯA AI VÀO ROBOT VÀ THIẾT BỊ VẬT LÝ

GS. Daniela Rus theo đuổi hướng “trí tuệ hiện thân”, trong đó AI được tích hợp vào robot và các thiết bị vật lý để có thể cảm nhận môi trường, đưa ra quyết định và thực hiện hành động.

Một hướng nghiên cứu nổi bật của GS Rus là phát triển các kiến trúc AI có khả năng thực hiện nhiệm vụ với quy mô nhỏ và yêu cầu ít tài nguyên tính toán hơn.

Năm 2020, GS Rus cùng các cộng sự tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phát triển một mạng nơ-ron siêu nhỏ lấy cảm hứng từ hệ thần kinh của loài giun, nhưng vẫn có thể điều khiển ô tô đi đúng làn đường.

Hướng nghiên cứu này sau đó trở thành một trong những nền tảng cho Liquid AI, công ty do GS Rus và các cộng sự thành lập năm 2023, tập trung phát triển các hệ thống AI có năng lực nhưng hiệu quả hơn về tính toán.

Với hơn ba thập kỷ nghiên cứu robot, GS Rus hiện là Giám đốc Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (CSAIL) của MIT. Các nghiên cứu của bà hướng tới những ứng dụng trong ô tô, logistics và tự động hóa.

Hướng nghiên cứu mà các GS LeCun, GS Fei-Fei Li và GS Rus đang theo đuổi cho thấy một bài toán mới của AI: không chỉ xử lý thông tin mà còn phải hiểu không gian, dự đoán thế giới vật lý và tương tác với môi trường. Việc ba nhà khoa học cùng xuất hiện trong TIME100 AI 2026 cũng diễn ra trong bối cảnh cuộc đua AI đang chuyển dần từ các mô hình ngôn ngữ sang những hệ thống có khả năng nhận thức và hành động trong thế giới thực.

Trước đó, nhiều Chủ nhân Giải thưởng VinFuture cũng tiếp tục nhận các giải thưởng khoa học quốc tế lớn. GS. Omar Yaghi nhận Giải Đặc biệt VinFuture 2021 và Nobel Hóa học 2025; TS. Katalin Karikó và GS. Drew Weissman nhận Giải thưởng Chính VinFuture 2021 và Nobel Sinh lý học hoặc Y học 2023. TS. Demis Hassabis và TS. John Jumper, Chủ nhân Giải Đặc biệt VinFuture 2022, nhận Nobel Hóa học 2024; trong khi GS. Geoffrey Hinton, đồng Chủ nhân Giải thưởng Chính VinFuture 2024, nhận Nobel Vật lý 2024.