Bà Nà nỗ lực giữ gìn, trao truyền di sản bài chòi

Lớp truyền dạy nghệ thuật diễn xướng dân gian, hô hát bài chòi tại thôn Thái Lai thu hút nhiều em nhỏ tham gia. Ảnh: LAM PHƯƠNG

Ba thế hệ cùng học hát bài chòi

Hai tháng nay, đều đặn mỗi tối thứ Ba và thứ Năm hằng tuần, Nhà văn hóa thôn Thái Lai (xã Bà Nà) lại rộn vang tiếng hát. Gần 40 học viên ở nhiều lứa tuổi, ngành nghề khác nhau, nhưng có chung niềm đam mê nghệ thuật truyền thống đã tề tựu về đây tham gia lớp truyền dạy nghệ thuật diễn xướng dân gian, hô hát bài chòi.

Lãnh đạo xã Bà Nà trao giấy chứng nhận cho các học viên hoàn thành lớp học. Ảnh: LAM PHƯƠNG

Gia đình chị Trần Thị Uyên Phượng (sinh năm 1990, thôn Thái Lai) có 3 thế hệ cùng tham gia lớp học, gồm: chị Phượng, bà Trần Thị Thanh Hải (sinh năm 1965, mẹ chị) và cháu Lê Trần Bảo Trâm (sinh năm 2015, con gái chị). Dù làm nghề huấn luyện viên Yoga, song chị Phượng lại dành tình yêu cho nghệ thuật truyền thống.

Sau những giờ dạy yoga, chị Phượng tạm gác việc riêng để cùng mẹ và con gái đến lớp. Tại đây, chị được các nghệ sĩ, nghệ nhân giàu kinh nghiệm truyền dạy những làn điệu dân ca, câu hát bài chòi cùng kỹ năng hô hát, diễn xướng. Ngoài giờ học trên lớp, ba mẹ con còn chăm chỉ luyện tập tại nhà để lời hô, câu hát thêm mượt mà, thuần thục.

Chị Lê Hoàng Diệu (35 tuổi, thôn Thái Lai) cũng là một học viên tích cực của lớp. Là giáo viên dạy Aerobic với lịch trình bận rộn, song chị chưa vắng mặt buổi nào. Con gái chị - cháu Phạm Lê Bảo Châu (8 tuổi) ban đầu chỉ theo mẹ đi chơi nhưng rồi vì yêu thích cô bé tiếp tục gắn bó với lớp học.

“Con thật hào hứng khi được học bài chòi. Ở lớp, con được các thầy cô dạy nhiều câu hát, lời hô hay và ý nghĩa về tình yêu quê hương, đất nước. Lớp có nhiều bạn trạc tuổi nên con rất thích”, Bảo Châu chia sẻ.

Nghệ sĩ Nhân dân Từ Minh Hiệp - giảng viên lớp học cho biết, lớp truyền dạy nghệ thuật diễn xướng dân gian, hô hát bài chòi thu hút 3 thế hệ cùng tham gia, gồm: người cao tuổi, trung niên và thiếu nhi. Đáng mừng là lớp có nhiều em đang ở độ tuổi học sinh. Đây sẽ là lực lượng kế cận quan trọng nhằm tiếp nối, gìn giữ và phát huy giá trị của dân ca, bài chòi.

Để câu hát ngân vang...

Theo ông Nguyễn Tấn Phát, Phó Chủ tịch UBND xã Bà Nà, nghệ thuật bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, là nét sinh hoạt văn hóa tinh thần đặc sắc gắn liền với đời sống của người dân miền Trung.

Tuy vậy, trước tác động của đời sống hiện đại, công tác bảo tồn và phát huy giá trị bài chòi tại địa phương gặp không ít thách thức. Đội ngũ nghệ nhân nòng cốt ngày một lớn tuổi, nguy cơ mai một các làn điệu cổ ngày càng cao và không gian thực hành di sản trong cộng đồng đang dần bị thu hẹp.

Học viên được thực hành thành thạo các làn điệu dân ca, câu hô bài chòi. Ảnh: LAM PHƯƠNG

Trước thực tế đó, UBND xã Bà Nà đã tổ chức Lớp truyền dạy nghệ thuật diễn xướng dân gian, hô hát bài chòi tại Khu sinh thái cộng đồng Thái Lai (thôn Thái Lai). Lớp học diễn ra trong 2 tháng, vào tối thứ Ba và thứ Năm hằng tuần, dưới sự trực tiếp truyền dạy của Nghệ sĩ Nhân dân Từ Minh Hiệp, Nghệ nhân Ưu tú Phạm Hồng Thái, Nghệ sĩ Phạm Thị Quyên cùng các nghệ sĩ, nghệ nhân dày dạn kinh nghiệm.

Sau thời gian truyền dạy, học viên có thể hô hát được bài chòi. Ảnh: LAM PHƯƠNG

Bà Trần Thị Lại, Lớp trưởng lớp học cho biết, việc tổ chức lớp vào buổi tối tạo điều kiện thuận lợi cho học viên tham gia. Dù cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, nhưng nhờ sự tận tâm của các nghệ nhân cùng tinh thần say mê học hỏi, các học viên từ chỗ bỡ ngỡ ban đầu đã dần tự tin, thể hiện thuần thục từng câu hát, lời hô và các trích đoạn dân ca, bài chòi truyền thống.

Sau 2 tháng, gần 40 học viên đã tiếp cận và thực hành thành thạo gần 30 làn điệu dân ca, câu hô bài chòi; nắm vững kỹ thuật hô hát, nhịp phách, nhả chữ và phong cách diễn xướng. Không chỉ dừng lại ở việc truyền dạy kỹ năng, lớp học còn khơi dậy niềm tự hào cùng ý thức trách nhiệm của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ trong việc gìn giữ di sản của tiền nhân.

Đại diện UBND xã Bà Nà khẳng định, lớp truyền dạy góp phần tạo điều kiện cho người dân, nhất là giới trẻ được tiếp cận và thực hành di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của khu vực Trung Bộ, qua đó nâng cao ý thức trân trọng, gìn giữ nghệ thuật bài chòi trong cộng đồng.

Đặc biệt, việc lựa chọn Khu sinh thái cộng đồng Thái Lai làm địa điểm mở lớp bước đầu tạo sự gắn kết hài hòa giữa bảo tồn văn hóa dân gian với không gian sinh hoạt cộng đồng. Đây là tiền đề để địa phương tiếp tục nghiên cứu, tổ chức các hoạt động giao lưu, trải nghiệm, biểu diễn bài chòi, từng bước kết nối hoạt động văn hóa với phát triển sản phẩm du lịch trên địa bàn.

Sau khi kết thúc lớp truyền dạy, các học viên tiếp tục sinh hoạt định kỳ vào tối thứ Bảy hằng tuần để tập luyện, nâng cao kỹ năng, hướng tới thành lập Câu lạc bộ Bài chòi xã Bà Nà. Ảnh: LAM PHƯƠNG

Sau thành công của lớp học, UBND xã Bà Nà dự kiến thành lập Câu lạc bộ Bài chòi xã Bà Nà và duy trì sinh hoạt định kỳ, tạo môi trường thuận lợi để các hạt nhân văn nghệ tiếp tục rèn luyện, nâng cao kỹ năng diễn xướng.

Song song đó, địa phương chủ động đưa nghệ thuật bài chòi vào các chương trình sinh hoạt văn hóa cộng đồng, sự kiện chính trị - văn hóa, đặc biệt là lồng ghép vào sản phẩm du lịch trải nghiệm tại Khu sinh thái cộng đồng Thái Lai. Qua đó, biến di sản thành “tài nguyên”, vừa bồi đắp đời sống tinh thần cho nhân dân, vừa tạo điểm nhấn thu hút du khách.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác trao truyền, hướng tới đưa bài chòi vào trường học và nhân rộng mô hình truyền dạy tại cộng đồng, quyết tâm để mạch nguồn văn hóa truyền thống tiếp tục lan tỏa trong đời sống hiện đại, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

[VIDEO] - Xã Bà Nà nỗ lực gìn giữ, trao truyền di sản bài chòi :