Ba điểm nghẽn giữ chân kinh tế tư nhân

Theo Chủ tịch VCCI, việc chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh sẽ là cơ sở để nền kinh tế đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Khu vực tư nhân phục hồi nhưng chưa bền vững

Tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI 2025 diễn ra ngày 15/5, Chủ tịch VCCI PGS.TS Hồ Sỹ Hùng cho biết đây là “một trong những cuộc điều tra khu vực kinh tế tư nhân toàn diện nhất Việt Nam trong nhiều năm qua”.

Khảo sát năm nay được thực hiện với 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Theo kết quả công bố, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục giữ vai trò xương sống của nền kinh tế khi cả nước hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động cùng 6,1 triệu hộ kinh doanh.

Tuy nhiên, sự phục hồi này vẫn chưa thực sự bền vững. Khảo sát PCI 2025 cho thấy hơn 80% doanh nghiệp có dưới 50 lao động và hơn 70% có vốn dưới 10 tỷ đồng. Điều này khiến sức chống chịu của doanh nghiệp trước biến động thị trường còn hạn chế.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế tại VCCI nhận định doanh nghiệp Việt Nam hiện “đông về số lượng, nhưng nhỏ về quy mô”, trong khi khả năng dịch chuyển từ doanh nghiệp nhỏ lên doanh nghiệp lớn còn hạn chế.

Không chỉ quy mô nhỏ, tâm lý thận trọng vẫn bao trùm cộng đồng doanh nghiệp. Kết quả khảo sát cho thấy 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động trong hai năm tới. Chỉ 30,9% doanh nghiệp kỳ vọng tăng trưởng.

Ba điểm nghẽn cản trở tăng trưởng

Theo Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng, sự bứt phá của kinh tế tư nhân chỉ có thể trở thành hiện thực nếu ba điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12 đến 18 tháng tới. Đó là điểm nghẽn về thị trường đầu ra, tiếp cận vốn và minh bạch chính sách.

Trong nhiều năm, khó khăn về vốn thường được xem là rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, kết quả khảo sát năm nay cho thấy áp lực lớn nhất hiện nay lại đến từ thị trường đầu ra. Có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, mức cao nhất trong 5 năm trở lại đây.

Sự suy giảm nhu cầu thị trường đang tạo áp lực trực tiếp lên hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Không chỉ thị trường xuất khẩu gặp khó khăn, sức mua trong nước cũng chưa phục hồi mạnh khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thiếu đơn hàng và không dám mở rộng đầu tư.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng biến động của thị trường hiện nay không chỉ đến từ xuất khẩu mà đã lan sang cả thị trường nội địa. Áp lực cạnh tranh gia tăng cùng sức mua suy giảm khiến việc tìm kiếm khách hàng trở thành vấn đề nổi bật nhất của cộng đồng doanh nghiệp năm 2025.

Bên cạnh đầu ra, tiếp cận vốn tiếp tục là “cánh cửa hẹp” đối với doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Khảo sát cho thấy 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu tài sản thế chấp tại Việt Nam hiện lên tới 93,5%.

Theo nhóm nghiên cứu của VCCI, hệ thống tín dụng vẫn phụ thuộc nặng vào tài sản thế chấp, trong khi nhiều doanh nghiệp tư nhân lại thiếu tài sản đủ điều kiện bảo đảm. Điều này khiến doanh nghiệp khó mở rộng đầu tư và đổi mới công nghệ.

Không chỉ gặp khó về thị trường và vốn, doanh nghiệp còn đối mặt với áp lực liên quan tới môi trường chính sách. Chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự đoán được thay đổi chính sách. Đáng chú ý, hơn một nửa doanh nghiệp phải dựa vào mạng xã hội để tiếp cận thông tin về dự thảo văn bản pháp luật.

Theo các chuyên gia, điều này phản ánh khoảng cách đáng kể giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và khả năng thực thi tại địa phương.

“Những con số này không phải để bi quan. Đây chính là dữ liệu quý báu để các cơ quan hoạch định chính sách ở Trung ương và địa phương nhận diện đúng ưu tiên, triển khai đúng giải pháp và đo lường được kết quả thực chất của cải cách”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Khoảng cách giữa chính sách và thực thi

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 được công bố sau đúng một năm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Theo đánh giá của VCCI, cải cách thể chế đã đi đúng hướng nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách và năng lực thực thi tại cơ sở vẫn còn rất lớn. Doanh nghiệp không còn đặt vấn đề thiếu chính sách mà quan tâm nhiều hơn tới hiệu quả triển khai trên thực tế.

“Vấn đề lúc này là thực thi chính sách như thế nào để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi”, Chủ tịch Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh tại lễ công bố. Theo ông, việc chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh sẽ là cơ sở để nền kinh tế đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Bên cạnh doanh nghiệp, khu vực hộ kinh doanh cũng được báo cáo dành sự quan tâm đặc biệt. Hiện cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động. Tuy nhiên, 81,5% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua và 73,7% cho biết mức lãi chỉ đủ duy trì cuộc sống tối thiểu.

Dù đóng vai trò là “lưới đệm” an sinh quan trọng của nền kinh tế, động lực chuyển đổi thành doanh nghiệp của khu vực này vẫn rất thấp. Chỉ 15,6% hộ kinh doanh có ý định chính thức hóa mô hình hoạt động.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế, cần đồng thời khơi thông thị trường đầu ra, đa dạng hóa kênh tiếp cận vốn và nâng cao tính minh bạch của môi trường chính sách.

“Một năm sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, chúng ta đã có cơ sở dữ liệu thực chứng đầu tiên để khẳng định rằng con đường đã chọn là đúng đắn và để nhận diện rõ hơn những việc cần làm tiếp theo. Năm thứ hai triển khai Nghị quyết phải là năm của hành động quyết liệt, của chuyển hóa chính sách thành kết quả thực tế tại từng địa phương, từng doanh nghiệp”, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng khẳng định.

Kết quả PCI 2025 cho thấy Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh là những địa phương dẫn đầu về chất lượng điều hành kinh tế. Song hành với PCI, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân BPI lần đầu được công bố cũng ghi nhận TP.HCM, Hà Nội và Quảng Ninh là những địa phương dẫn đầu về hiệu quả phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Thái Thu