ASEAN 2026 giữ vững trục ổn định khu vực

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: ASEAN

Khởi động Năm ASEAN 2026

AMM Retreat là hoạt động quan trọng đầu tiên trong Năm Chủ tịch ASEAN của Philippines, do Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Maria Theresa Lazaro chủ trì, với sự tham dự của Bộ trưởng Ngoại giao các nước thành viên và Tổng Thư ký ASEAN. Đoàn Việt Nam do đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao dẫn đầu tham dự hội nghị.

Tại hội nghị, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” và các ưu tiên trọng tâm của Năm ASEAN 2026. Những ưu tiên này tập trung vào việc củng cố hòa bình và an ninh, mở rộng không gian phát triển kinh tế và tăng cường vai trò của người dân trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Các nước khẳng định, sẽ phối hợp chặt chẽ với Philippines để triển khai các ưu tiên đã đề ra, qua đó, duy trì động lực hợp tác khu vực và hướng tới hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045.

Trao đổi tại hội nghị phản ánh nhận thức chung của ASEAN về những thay đổi sâu sắc của môi trường quốc tế và khu vực. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc tiếp tục gia tăng, xung đột vũ trang chưa có dấu hiệu hạ nhiệt ở nhiều nơi, trong khi các thách thức xuyên quốc gia ngày càng đa dạng và phức tạp. Trước bối cảnh đó, các Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu ASEAN phải tăng cường đoàn kết nội khối, phát huy vai trò trung tâm và nâng cao năng lực tự cường, tự chủ chiến lược để giữ vững không gian ổn định cho phát triển. Song song với việc củng cố nội lực, ASEAN cũng được xác định là cần chủ động mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác nhằm tạo thêm dư địa hợp tác và huy động nguồn lực phục vụ xây dựng Cộng đồng. Cách tiếp cận này cho thấy ASEAN tiếp tục theo đuổi chiến lược cân bằng, linh hoạt, vừa bảo vệ lợi ích chung, vừa thích ứng với những biến động khó lường của trật tự khu vực và quốc tế.

Trao đổi sâu rộng về các vấn đề quốc tế và khu vực, bao gồm các thách thức mới nổi, các Bộ trưởng tái khẳng định cam kết xây dựng Biển Đông hòa bình, ổn định và hợp tác; hướng tới sớm hoàn thiện Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982; duy trì tham vấn và đối thoại, hướng tới giải pháp lâu dài phù hợp với luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản của ASEAN.

Những nội dung trao đổi này cho thấy ASEAN đang nỗ lực giữ vai trò là một cơ chế điều phối khu vực, góp phần quản lý bất đồng, giảm thiểu xung đột và duy trì ổn định trong bối cảnh môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: ASEAN

Việt Nam triển khai chủ trương đối ngoại bằng hành động cụ thể

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã thông tin về những kết quả và định hướng lớn của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí Lê Hoài Trung nhấn mạnh các chủ trương về tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường, phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; đồng thời khẳng định những định hướng này phù hợp với các mục tiêu dài hạn của Tầm nhìn ASEAN 2045.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung tái khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam và Việt Nam cam kết đồng hành cùng các nước thành viên trong xây dựng một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh. Hoan nghênh chủ đề và các ưu tiên của Năm ASEAN 2026, Bộ trưởng đồng thời đánh giá cao những kết quả đạt được trong Năm Chủ tịch ASEAN 2025 của Malaysia, coi đây là nền tảng quan trọng để ASEAN bước vào giai đoạn mới.

Trước những chuyển động nhanh và phức tạp của môi trường chiến lược, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng, ASEAN cần chủ động thích ứng, đi trước thay đổi bằng tinh thần đoàn kết, tầm nhìn chiến lược và hành động chung. Trên tinh thần đó, Việt Nam đề xuất ASEAN rà soát và hoàn thiện các cơ chế xây dựng lòng tin, phòng ngừa và giải quyết tranh chấp; đồng thời nghiên cứu thiết lập cơ chế tham vấn giữa các cố vấn pháp lý ASEAN về luật pháp quốc tế nhằm củng cố nền tảng thể chế và pháp lý của Cộng đồng.

Bên cạnh trụ cột chính trị - an ninh, Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng và đổi mới sáng tạo. Trọng tâm được đặt vào tăng cường kết nối hạ tầng, năng lượng và kết nối số, cũng như khai thác các động lực tăng trưởng mới như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Trong đó, việc sớm hoàn tất Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số (DEFA) và củng cố chuỗi cung ứng được xem là những bước đi quan trọng nhằm nâng cao sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của ASEAN.

Về đối ngoại, Việt Nam nhấn mạnh việc thúc đẩy hợp tác với các đối tác theo hướng thực chất và cân bằng, bảo đảm hài hòa lợi ích của ASEAN và tận dụng thế mạnh của từng đối tác. Trên cương vị Điều phối viên quan hệ ASEAN-New Zealand và ASEAN - Vương quốc Anh giai đoạn 2024-2027, Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục đóng góp tích cực, trong đó có việc phối hợp tổ chức các hoạt động kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác đối thoại ASEAN-Vương quốc Anh vào năm 2026.

Trao đổi với báo chí bên lề hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN-Việt Nam nhận định, sự tham gia của Việt Nam tại hội nghị lần này mang ý nghĩa đặc biệt, là hoạt động đối ngoại đa phương đầu tiên sau Đại hội XIV. Theo Thứ trưởng, Việt Nam đã để lại những dấu ấn rõ nét về cam kết chiến lược, tư duy hành động và tinh thần trách nhiệm trong các công việc chung của ASEAN, thể hiện bước chuyển về chất trong tiến trình hội nhập khu vực.

Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN cũng cho rằng, việc Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung tham dự hội nghị tiếp tục khẳng định ASEAN là không gian hợp tác thiết yếu đối với hòa bình, ổn định và phát triển bền vững của khu vực. Năm 2026 cũng đánh dấu chặng đường 3 thập kỷ Việt Nam tham gia ASEAN với tư cách là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm, với nhiều đóng góp được các nước ghi nhận.

Trong bối cảnh trật tự khu vực và quốc tế tiếp tục biến động khó lường, việc ASEAN giữ vững đoàn kết, nâng cao tự chủ chiến lược và phát huy vai trò trung tâm sẽ quyết định khả năng duy trì ổn định khu vực. Với cách tiếp cận chủ động và thực chất, Việt Nam đang góp phần cụ thể hóa các định hướng đó, song quá trình này đòi hỏi ASEAN phải liên tục điều chỉnh để thích ứng hiệu quả với những thách thức đang nổi lên.

Như Quỳnh