Áp lực Tết và giá lạnh kích hoạt đột quỵ não

Trong không khí hối hả của những ngày cận Tết 2026, khi xã hội đang chạy đua với thời gian để hoàn tất công việc cuối năm, tại các khoa Hồi sức tích cực, một cuộc chiến khác – cam go và khốc liệt hơn – vẫn âm thầm diễn ra.

Đó là cuộc chiến giành giật sự sống cho những bệnh nhân đột quỵ não, một tình trạng cấp cứu y khoa đang có xu hướng gia tăng khi thời tiết chuyển lạnh, biến những ngày lẽ ra phải vui vẻ nhất năm thành bi kịch đối với nhiều gia đình.

Cơ chế sinh học của “cú sốc nhiệt” và áp lực tâm lý

Tại Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh, không khí những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026 dường như căng thẳng hơn thường lệ. Các chỉ số thống kê từ đơn vị này phát đi tín hiệu đáng báo động về sức khỏe cộng đồng trong giai đoạn chuyển mùa.

Chỉ riêng hai ngày đầu tuần vừa qua, bệnh viện đã tiếp nhận cấp cứu 4 trường hợp xuất huyết não trong tình trạng nguy kịch. Những con số ấy không đơn thuần là thống kê khô khan, mà phản ánh rõ quy luật y sinh nghiệt ngã: sự giao thoa giữa thời tiết khắc nghiệt và nhịp sống căng thẳng cuối năm chính là “vùng trũng” nguy hiểm của các bệnh lý mạch máu não.

Chuyên gia cảnh báo áp lực cuối năm và thời tiết lạnh làm tăng nguy cơ đột quỵ não, đặc biệt ở người tăng huyết áp - Ảnh: minh họa

Ngay sau nhập viện, các bệnh nhân được ê kíp Ngoại Thần kinh hội chẩn khẩn và tiến hành phẫu thuật giải áp, cầm máu nhằm cứu vãn các tế bào não đang bị đe dọa. Hiện sự sống của họ đang được duy trì và theo dõi sát sao bằng các phác đồ điều trị tích cực tại khoa Hồi sức tích cực (ICU).

Thực tế lâm sàng gần đây cho thấy số ca đột quỵ thể xuất huyết não có xu hướng gia tăng, trùng khớp với thời điểm thời tiết chuyển lạnh sâu và không khí cận Tết bao trùm, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân có tiền sử tăng huyết áp.

Để lý giải vì sao giai đoạn này trở thành “mùa của đột quỵ”, cần nhìn sâu vào cơ chế sinh lý học. Theo BSCK2 Nguyễn Tấn Phát – Trưởng khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á Tây Ninh - cận Tết là “điểm rơi” nhạy cảm về tâm lý, xã hội. Đây là thời điểm nhiều người phải đối diện với áp lực công việc, gánh nặng tài chính và sự đảo lộn nhịp sinh hoạt.

“Sự xáo trộn này dễ dẫn đến hành vi nguy cơ phổ biến là lơ là tuân thủ điều trị. Bệnh nhân quên uống thuốc, uống không đúng giờ, khiến huyết áp – yếu tố sinh tồn then chốt – không được kiểm soát ở mức an toàn”, bác sĩ Phát cho biết.

Khi nền tảng sức khỏe đã bị lung lay bởi huyết áp không ổn định, thời tiết lạnh trở thành “giọt nước tràn ly”. Nhiệt độ thấp kích hoạt cơ chế co mạch ngoại vi để giữ nhiệt. Sự co mạch đột ngột làm tăng sức cản ngoại biên, buộc tim phải co bóp mạnh hơn, kéo theo áp lực trong lòng mạch tăng cao.

Với những mạch máu não đã xơ cứng hoặc có điểm yếu do tăng huyết áp kéo dài, áp lực này có thể làm vỡ mạch, gây xuất huyết não. Sự cộng hưởng giữa quên thuốc, căng thẳng và lạnh giá tạo nên một “cơn bão” tàn phá hệ thần kinh trung ương.

Giải mã những tín hiệu “cầu cứu” của cơ thể

Theo BSCK2 Nguyễn Tấn Phát, khác với đột quỵ nhồi máu não (do tắc nghẽn mạch), xuất huyết não xảy ra khi máu thoát khỏi lòng mạch, tràn vào nhu mô não, gây chèn ép và phá hủy trực tiếp tế bào thần kinh. Đây là tình trạng cấp cứu nội khoa đặc biệt nguy hiểm, mang tính sống còn.

Mức độ tàn phá của xuất huyết não rất nặng nề. Không chỉ đe dọa tính mạng trong giai đoạn cấp tính, bệnh còn để lại nhiều di chứng lâu dài. Người sống sót có thể phải đối mặt với yếu liệt vận động, rối loạn ngôn ngữ hoặc suy giảm nhận thức, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Từ một trụ cột gia đình, họ có thể trở thành người cần chăm sóc toàn diện, tạo gánh nặng cho gia đình và xã hội. Vì vậy, trong y học dự phòng, ngăn chặn xuất huyết não luôn quan trọng hơn điều trị hậu quả.

Cơ thể con người thường phát đi tín hiệu cảnh báo trước khi rơi vào khủng hoảng. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu này có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hồi phục. Người dân cần đến bệnh viện ngay khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh khu trú hoặc toàn thể.

Biểu hiện điển hình có thể là cơn đau đầu dữ dội, cảm giác như “nổ tung” trong đầu; kèm theo méo miệng, nói đớ, khó diễn đạt hoặc yếu liệt một bên tay chân. Ngoài ra, các dấu hiệu như buồn nôn, nôn vọt không liên quan bữa ăn, lơ mơ, tiếp xúc chậm hoặc rối loạn ý thức cũng cần đặc biệt lưu ý.

Ở mức độ nặng hơn, bệnh nhân có thể co giật toàn thân hoặc ngất đột ngột không rõ nguyên nhân. Trong cấp cứu đột quỵ, thời gian được tính bằng từng phút; mỗi phút trôi qua là hàng triệu tế bào não bị hủy hoại không thể phục hồi.

Chiến lược “hàng rào bảo vệ” trước thềm Tết 2026

Để thiết lập “lá chắn” phòng ngừa đột quỵ và xuất huyết não trong mùa lạnh và dịp Tết 2026, bác sĩ Nguyễn Tấn Phát đưa ra các khuyến cáo mang tính chiến lược, tập trung kiểm soát yếu tố nguy cơ.

Nền tảng phòng ngừa là kiểm soát huyết động. Người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường cần duy trì thói quen đo huyết áp thường xuyên tại nhà nhằm phát hiện sớm dao động bất thường. Kỷ luật trong điều trị là yếu tố then chốt: uống thuốc đúng loại, đủ liều, đúng giờ theo chỉ định; tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc vì quan niệm “kiêng thuốc ngày Tết”. Việc tái khám đúng hẹn giúp bác sĩ đánh giá lại tình trạng bệnh và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Bên cạnh đó, điều chỉnh lối sống đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc, giữ ấm cơ thể khi ra ngoài trời lạnh là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh giúp bảo vệ thành mạch khỏi tổn thương mạn tính. Việc khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, dù nhỏ, cũng là cách ngăn nguy cơ từ sớm.

“Sự chủ động chăm sóc sức khỏe của mỗi cá nhân ngay từ hôm nay là chìa khóa để đón một cái Tết an lành, trọn vẹn bên gia đình. Đừng để sự chủ quan biến những ngày vui xuân thành nỗi ám ảnh bệnh tật”, bác sĩ Phát nhấn mạnh.

Hồ Quang