Áp dụng cơ chế thông tin trực tiếp, đối thoại trực tiếp với hộ nghèo

Những năm trước đây, giảm nghèo ở nước ta chủ yếu dựa vào hỗ trợ tài chính, cấp gạo, cấp giống hoặc trợ cấp xã hội định kỳ. Cách làm này chỉ giúp giải quyết trước mắt rất dễ khiến người dân nảy sinh ý nghĩ trông chờ, ỷ lại và họ rất dễ bị tái nghèo khi nguồn trợ cấp đã hết.

Giảm nghèo đa chiều đang trở thành yêu cầu trung tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn hiện nay. Ảnh: Bộ KHCN

Chính vì vậy, mô hình giảm nghèo đa chiều là bước ngoặt quan trọng. Theo cách tiếp cận này, nghèo không chỉ là thiếu thu nhập mà còn là thiếu các điều kiện cơ bản của cuộc sống: Nhà ở, nước sạch, điện, vệ sinh, y tế, giáo dục, phương tiện sinh kế, đặc biệt là thông tin.

Trên cơ sở đó, nhiều địa phương tổ chức rà soát hộ nghèo một cách chi tiết hơn. Mỗi hộ được xác định thiếu hụt cụ thể: Thiếu nước sạch, thiếu phòng học cho trẻ, thiếu sinh kế, thiếu đường đi, thiếu thiết bị học tập hoặc không có điều kiện tiếp cận thông tin cơ bản.

Khi có đầy đủ thông tin, chính quyền mới có thể đưa ra giải pháp tương ứng. Hộ thiếu nhà ở thì hỗ trợ xây dựng; hộ thiếu sinh kế thì ưu tiên tham gia tổ hợp tác, học nghề; hộ thiếu nước sạch thì được hỗ trợ bể lọc, giếng khoan hoặc hệ thống cấp nước; hộ thiếu y tế được tổ chức khám bệnh định kỳ, cấp thẻ bảo hiểm.

Một số địa phương như Lào Cai, Quảng Trị, An Giang đã xây dựng mô hình “thoát nghèo theo địa chỉ”, lập kế hoạch theo dõi từng hộ, phân công cán bộ phụ trách, yêu cầu báo cáo tiến độ hàng tháng. Cách làm này hạn chế tình trạng hỗ trợ theo phong trào, giúp chính sách đến đúng người, đúng nhu cầu, tránh lãng phí nguồn lực.

Đáng chú ý, nhiều nơi còn áp dụng cơ chế thông tin trực tiếp, đối thoại trực tiếp với hộ nghèo để lắng nghe khó khăn thật sự. Thay vì cán bộ tự xác định thiếu hụt, người dân được chủ động nói lên vấn đề của mình ví dụ như thiếu đất sản xuất, thiếu điện thắp sáng, nhà xa trường, trẻ em không đủ sách vở, không có phương tiện đi lại, thiếu thông tin chính sách...

Trong giảm nghèo đa chiều, sinh kế tiếp tục là trụ cột quyết định. Mô hình nhóm hộ nông dân liên kết được triển khai rộng rãi, trong đó các hộ nghèo cùng sản xuất chung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ và cùng gắn với đầu ra của hợp tác xã hoặc doanh nghiệp. Nhờ đó, sản phẩm làm ra dễ tiêu thụ hơn, tránh tình trạng “được mùa mất giá”, người dân có thu nhập ổn định và bền vững hơn.

Một số địa phương còn khuyến khích người nghèo chuyển đổi nghề, tham gia đào tạo lao động có tay nghề. Người nghèo được hỗ trợ học nghề miễn phí, giới thiệu việc làm tại các khu công nghiệp hoặc trung tâm dịch vụ việc làm. Song song với phát triển sinh kế, việc cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cũng được chú trọng.

Nhiều thôn bản thành lập tổ tự quản, giám sát các hộ có nguy cơ rơi vào nghèo trở lại. Mục tiêu cuối cùng của giảm nghèo đa chiều không phải là đưa hộ ra khỏi danh sách một cách hình thức mà là tạo năng lực tự vươn lên.

Do đó, chuyển đổi số cũng trở thành công cụ quan trọng. Nhiều tỉnh triển khai phần mềm theo dõi thiếu hụt của từng hộ, cập nhật liên tục để cán bộ không phải rà soát thủ công như trước. Người dân được tuyên truyền chính sách qua mạng xã hội, ứng dụng điện thoại, nhóm Zalo. Các cơ hội việc làm, khóa đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật được gửi trực tiếp đến từng hộ qua nền tảng số, giúp rút ngắn khoảng cách thông tin giữa thành thị và vùng sâu vùng xa. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, chính sách, họ biết mình có gì, cần gì để thoát nghèo; Khi các nguồn lực được kết nối, chính sách đi đúng hướng và người dân trở thành chủ thể, công tác giảm nghèo mới thực sự mang lại giá trị lâu dài.

Anh Thư