'Ðánh thức' bản sắc, tạo sinh kế từ du lịch cộng đồng

Nhiều nhạc cụ, dụng cụ cổ được sưu tầm, lưu giữ

Biến bản sắc thành sinh kế

Những ngôi nhà dài của người Ê đê, tiếng cồng chiêng ngân vang giữa đại ngàn, nghề dệt thổ cẩm, những lễ hội truyền thống hay nếp sinh hoạt của đồng bào M’nông… từ lâu đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng đất Tây Lâm Đồng. Khi được kết nối với hoạt động du lịch, những giá trị ấy không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế cho cộng đồng.

Tại buôn Buôr, xã Cư Jút, những giá trị văn hóa của đồng bào Ê đê vẫn được lưu giữ. Nằm bên dòng Sêrêpốk và thuộc các tuyến du lịch của Công viên Địa chất UNESCO Đắk Nông, năm 2008, buôn Buôr được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là buôn cổ của người Ê đê. Từ đó, nhiều hạng mục bảo tồn như nhà văn hóa cộng đồng, bến nước, giếng cổ, nhà sàn... tạo nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng.

Ông Nguyễn Anh Sơn - Phó Chủ tịch UBND xã Cư Jút cho biết, với những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể được lưu truyền qua nhiều thế hệ, buôn Buôr được địa phương xác định là một trong những điểm dừng chân quan trọng trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng. Theo ông Sơn, việc phát triển mô hình du lịch cộng đồng tại buôn Buôr là hoàn toàn khả thi, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của địa phương. Xã định hướng phát triển theo mô hình người dân trực tiếp quản lý, cung cấp dịch vụ lưu trú và các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa để được hưởng lợi trực tiếp từ du lịch.

Đoàn khảo sát tìm hiểu hiện trạng tại các điểm du lịch cộng đồng

Cùng với buôn Buôr, các điểm du lịch cộng đồng bon N’Jiêng, điểm du lịch cộng đồng văn hóa dân tộc Mông, Dao; đồi thông biên giới Quảng Trực, bon Pi Nao, bon N’Jang Lu… đều đang phát huy những lợi thế riêng về cảnh quan, văn hóa và nghề truyền thống để hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng. Mỗi mô hình có cách làm khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu lấy cộng đồng làm trung tâm, để người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Mở rộng dư địa phát triển du lịch cộng đồng

Nhằm đánh giá thực trạng và định hướng phát triển du lịch cộng đồng trong giai đoạn mới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức 2 đợt khảo sát tại các điểm du lịch cộng đồng ở khu vực phía Tây Lâm Đồng. Đợt khảo sát tập trung vào các buôn, bon đồng bào dân tộc thiểu số có tiềm năng phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa. Qua đó rà soát hiện trạng, đánh giá khả năng phát triển và đề xuất các giải pháp phù hợp cho từng mô hình.

Theo bà Nguyễn Lan Ngọc - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chương trình khảo sát có sự tham gia của các chuyên gia và doanh nghiệp du lịch, lữ hành nhằm đánh giá tình hình đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, việc chấp hành các quy định của pháp luật trong hoạt động kinh doanh du lịch. Qua đó, đoàn công tác rà soát các tiêu chí để xây dựng các điểm du lịch cộng đồng có chất lượng, từng bước hình thành các điểm đến đặc trưng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của địa phương. Trong quá trình khảo sát, đoàn cũng kết hợp trao đổi, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật về hoạt động du lịch.

Nhà dài truyền thống

Tham gia đoàn khảo sát, Tiến sĩ Phan Bảo Giang - Phó Hiệu trưởng, Trưởng Khoa Marketing Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP Hồ Chí Minh, nhận định rằng, các địa phương có nguồn tài nguyên văn hóa và cảnh quan phong phú. Đồng thời, người dân và chính quyền đều thể hiện khát vọng rất lớn trong phát triển du lịch cộng đồng.

Tuy nhiên, theo ông Giang, khó khăn hiện nay là các nguồn lực còn phân tán, thiếu sự kết nối, chưa hình thành mô hình tổ chức với vai trò, trách nhiệm rõ ràng giữa chính quyền, cộng đồng, doanh nghiệp và các bên liên quan. Đặc biệt, nhiều địa phương vẫn thiếu đội ngũ có năng lực phát triển sản phẩm du lịch để nhận diện, tôn tạo và chuyển hóa những giá trị bản địa thành các trải nghiệm đặc trưng, khác biệt.

Có thể thấy, phát triển du lịch cộng đồng không có chỉ là mở thêm một điểm tham quan mà là quá trình biến những giá trị văn hóa bản địa thành nguồn lực phát triển. Khi người dân trở thành chủ thể, văn hóa được bảo tồn và các điểm đến được đầu tư, kết nối đồng bộ, du lịch cộng đồng sẽ từng bước trở thành đặc trưng của du lịch Lâm Đồng. Qua đó, mô hình này mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho các buôn, bon, đồng thời góp phần biến bản sắc văn hóa trở thành lợi thế cạnh tranh của du lịch địa phương.