'Ảnh', 'ổng', 'bển' là hiện tượng gì?

Tác giả: Phan Chi

Nói có sách

'Ảnh', 'ổng', 'bển' là hiện tượng gì?

'Ảnh', 'ổng', 'bển' là hiện tượng nhược hóa những âm tiết không mang trọng âm của tiếng Việt, theo lý giải của học giả Cao Xuân Hạo.

Ở miền Nam, những đại từ chỉ xuất như "anh ấy", "chị ấy", "ông ấy", "trong ấy", "ngoài ấy", "bên ấy" trong tiếng nói tự nhiên thường được phát âm "gộp lại" thành một tiếng, nghe gần giống như "ảnh", "chỉ", "ổng", "trỏng", "ngoải", "bển".

Trong cuốn Tiếng Việt - Văn Việt - Người Việt, học giả Cao Xuân Hạo lý giải cách phát âm này tuân theo quy tắc chi phối cách đặt trọng âm trên các ngữ đoạn, có tác dụng phân giới các thành phần cú pháp trong câu, chi phối hiện tượng nhược hóa của những âm tiết không mang trọng âm.

Học giả cho rằng hiện tượng này không phải hiện tượng đặc trưng chỉ thấy ở miền Nam, mà tuân theo những quy tắc ngữ âm học của tiếng Việt, có hiệu lực trong ngôn ngữ toàn dân.

Cụ thể, hiện tượng nhược hóa trên cũng diễn ra trong tiếng nói của Hà Nội và Huế. Học giả đã đo độ dài phát âm, cường độ của từng tiếng trong cách dùng từ của địa phương (với Huế, "anh ấy" phát âm nghe giống "anh a"; với Hà Nội, phát âm nghe giống "anh í"). Theo đo lường, độ dài phát âm của "anh í" (Hà Nội) và "anh a" (Huế) bằng độ dài của "ảnh" (TP.HCM).

Trong cả ba phương ngữ, các tổ hợp từ đang xét chỉ được phát âm rõ ràng, tách bạch không bị nhược hóa, với trọng âm đánh vào từ đi sau (ấy, nớ, đó) chỉ khi từ đi sau làm tiêu điểm của câu, hay nói cách khác, chỉ những đối tượng được nêu bật lên trong một sự tương phản rõ nét với các đối tượng khác. Ví dụ, "chính ông anh ấy làm hại nó chứ không phải ai khác".