An toàn đường sắt vẫn cần báo động

An toàn đường sắt không chỉ là trách nhiệm của ngành đường sắt, mà trước hết phụ thuộc vào ý thức của mỗi người. Ảnh: Lê Minh.

Những con số biết nói

Chỉ trong ngày 2/3, lực lượng chức năng trên toàn quốc đã phát hiện và xử lý 193 trường hợp vi phạm tại các đường ngang giao nhau giữa đường bộ và đường sắt có cần chắn tự động. Theo thống kê của Cục Cảnh sát giao thông, trong số này có 13 ô tô và 180 mô tô; 144 trường hợp bị xử lý trực tiếp, 49 trường hợp xử lý thông qua hệ thống camera (phạt nguội). Tổng số tiền xử phạt là 134,9 triệu đồng.

Các hành vi vi phạm chủ yếu gồm: vượt đường ngang khi đèn đỏ đã bật nhưng rào chắn chưa hạ; vượt khi đèn đỏ bật và rào chắn đang hạ; thậm chí có trường hợp vượt khi rào chắn đã hạ hoàn toàn; dừng, đỗ phương tiện trong phạm vi an toàn đường sắt.

Riêng tại Hà Nội, trong ngày 2/3, lực lượng Cảnh sát giao thông đã phát hiện và xử lý 20 trường hợp vi phạm quy định về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường sắt. Đáng chú ý, nhiều trường hợp bất chấp tín hiệu đèn đỏ, cố tình vượt rào chắn đang hạ - những hành vi được cơ quan chức năng cảnh báo có thể dẫn đến tai nạn đặc biệt nghiêm trọng.

Trước đó, ngày 1/3, lực lượng chức năng trên toàn quốc cũng đã xử lý 176 trường hợp vi phạm, gồm 43 ô tô và 133 mô tô; tổng số tiền phạt 175,5 triệu đồng. Như vậy, chỉ trong hai ngày liên tiếp, đã có gần 370 trường hợp vi phạm bị phát hiện.

Theo đánh giá của cơ quan chức năng, số trường hợp vượt đường ngang khi đèn đỏ đã bật vẫn ở mức cao, phản ánh tâm lý chủ quan của một bộ phận người tham gia giao thông. Không ít người cho rằng “chưa thấy tàu thì vẫn đi được”, hoặc tranh thủ vài giây khi rào chắn chưa hạ hẳn để lách qua. Chính sự nóng vội và thói quen tùy tiện này làm gia tăng rủi ro tại các điểm giao cắt vốn đã tiềm ẩn nguy hiểm.

Thực tế cho thấy, nhiều đường ngang đã được lắp đặt cần chắn tự động, đèn cảnh báo, chuông tín hiệu và có nhân viên gác chắn. Tuy nhiên, hạ tầng kỹ thuật chỉ phát huy hiệu quả khi người tham gia giao thông tôn trọng và tuân thủ. Một hệ thống cảnh báo đầy đủ vẫn có thể bị vô hiệu hóa chỉ bởi một hành vi cố tình vượt ẩu.

Đừng để tiếp tục phải trả giá đắt

Đến nay, vụ tai nạn giao thông giữa tàu hỏa va chạm với một ô tô tải tối 25/2 vẫn được nhiều người nhắc đến. Theo đó, khoảng 19 giờ 51 phút, tại khu vực xã Ngọc Hồi, đoàn tàu khách SE3 (kéo theo 14 toa phía sau) di chuyển theo chiều Văn Điển - Thường Tín đã va chạm với một ô tô tải tại đường ngang giao cắt giữa đường bộ và đường sắt.

Theo thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông, nguyên nhân được xác định là tài xế ô tô tải không chấp hành hiệu lệnh báo hiệu đường sắt, cố tình điều khiển phương tiện vượt qua khu vực đường ngang khi đã có cảnh báo. Xe tải sau đó bị mắc kẹt trên đường ray, trong khi đoàn tàu đang đến gần và không thể dừng kịp do quãng phanh dài, dẫn đến va chạm mạnh.

Vụ tai nạn khiến đầu xe tải bị húc văng, hư hỏng nghiêm trọng, đồng thời làm gián đoạn hoạt động chạy tàu trên tuyến Bắc - Nam trong nhiều giờ. Sự cố một lần nữa cho thấy tính chất đặc thù và mức độ rủi ro rất cao của giao thông đường sắt.

Đoàn tàu có khối lượng lớn, quán tính cao, quãng đường hãm phanh dài. Ở tốc độ khai thác bình thường, để dừng hẳn, tàu cần một khoảng cách rất lớn. Khi phương tiện đường bộ bất ngờ xuất hiện hoặc mắc kẹt trên ray ở cự ly gần, khả năng xử lý của lái tàu gần như bằng không. Vì vậy, mọi hành vi coi thường tín hiệu tại đường ngang đều có thể phải trả giá đắt.

Từ các con số xử lý vi phạm dày đặc trong hai ngày 1 và 2/3 đến vụ tai nạn tối 25/2, có thể thấy mối liên hệ rõ ràng giữa ý thức chấp hành pháp luật và mức độ an toàn giao thông đường sắt. Khi hành vi vượt đèn đỏ, vượt rào chắn vẫn còn phổ biến, nguy cơ tai nạn nghiêm trọng vẫn luôn hiện hữu.

Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh việc tăng cường tuần tra, xử lý nghiêm và mở rộng hình thức phạt nguội qua camera, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ: đường sắt là loại hình giao thông có “vùng an toàn tuyệt đối”, không có chỗ cho sự linh hoạt hay thỏa hiệp. Việc giáo dục ý thức chấp hành nên được thực hiện thường xuyên, từ nhà trường đến cộng đồng dân cư sinh sống dọc tuyến đường sắt.

Về phía người tham gia giao thông, nguyên tắc cơ bản nhất vẫn là tuân thủ tuyệt đối tín hiệu đèn, chuông và rào chắn tại đường ngang; không vượt khi đèn đỏ đã bật dù rào chắn chưa hạ; không dừng, đỗ phương tiện trong phạm vi an toàn đường sắt; chủ động giảm tốc độ và quan sát kỹ trước khi qua đường ray.

An toàn đường sắt không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng hay ngành đường sắt, mà trước hết phụ thuộc vào ý thức của mỗi người. Khi mỗi tài xế chấp nhận dừng lại vài phút trước rào chắn, đó không chỉ là sự tuân thủ pháp luật mà còn là lựa chọn bảo vệ tính mạng của chính mình và cộng đồng.

Những số liệu vi phạm và những vụ tai nạn giao thông đường sắt sẽ không chỉ dừng lại ở thống kê, nếu chúng ta không biến chúng thành lời nhắc nhở thường trực về trách nhiệm khi tham gia giao thông. An toàn đường sắt, vì thế, vẫn cần được đặt trong trạng thái báo động - không phải để gây lo lắng, mà để thúc đẩy sự tỉnh táo và ý thức tự giác từ mỗi cá nhân.

Siết chuẩn an toàn đường sắt: Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư 33 và 34/2025 quy định chi tiết về quản lý vận tải và kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, nhằm nâng cao yêu cầu an toàn kỹ thuật. Các quy định mới mở rộng phạm vi đăng kiểm, đăng ký, niên hạn phương tiện; siết điều kiện đối với nhân viên đường sắt và yêu cầu kiểm tra chất lượng kỹ thuật trước khi phương tiện tham gia vận tải. Đáng chú ý, quy định về đường ngang được siết chặt: không cấp phép xây dựng mới đường ngang chỉ có biển báo; các điểm giao cắt hiện hữu phải bảo đảm gờ giảm tốc, cần chắn, đèn tín hiệu, loa cảnh báo đầy đủ. Đây được xem là bước tăng cường phòng vệ tại những vị trí tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao nhất của hệ thống đường sắt.

Xuân Dung