Ấn Độ trưng bày di vật gắn với xá lị Đức Phật sau 127 năm lưu lạc

Ngày 03/01/2026 tại New Delhi, Bộ Văn hóa Ấn Độ mở cửa trưng bày bộ di vật quý hiếm liên quan đến xá lị Đức Phật, sau 127 năm lưu lạc ở nước ngoài.

Sự kiện thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu, Phật tử và du khách quốc tế, đồng thời cho thấy bước đi mang tính chiến lược của Ấn Độ nhằm tái khẳng định vai trò trung tâm trong việc bảo tồn di sản Phật giáo.

Các tài liệu lịch sử cho thấy, năm 1898 tại khu vực Piprahwa thuộc bang Uttar Pradesh, kỹ sư người Anh William Claxton Peppe đã khai quật được một hũ cổ, trong đó chứa xá lị và hàng trăm hiện vật bằng đá quý.

Sau đó, phần lớn hiện vật được giao cho chính quyền thuộc địa lưu giữ, còn một số món do gia đình Peppe giữ lại.

Qua nhiều thập kỷ, số di vật này xuất hiện trong các bộ sưu tập tư nhân, rồi được đưa ra đấu giá ở nước ngoài.

Mốc thời gian đáng chú ý xảy ra vào tháng 05/2025, khi một phần bộ sưu tập được rao đấu giá tại Hong Kong với giá khởi điểm khoảng 1,2 triệu đô la Mỹ.

Phiên đấu giá không diễn ra trọn vẹn vì phía Ấn Độ phản đối, cho rằng đây là những cổ vật có giá trị tâm linh đặc biệt.

Đến tháng 07/2025, Tập đoàn Godrej Industries Group phối hợp với nhà nước Ấn Độ mua lại bộ sưu tập, mở đường cho việc hồi hương và trưng bày.

Triển lãm hiện trưng bày hơn 300 hiện vật gồm đá thạch anh tím, ngọc trai, san hô, ngọc hồng lựu, cùng các món trang sức vàng được chạm khắc tinh xảo.

Nhiều hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ 2 trước Công nguyên, phản ánh trình độ chế tác và tín ngưỡng thời kỳ Phật giáo phát triển mạnh ở tiểu lục địa Ấn Độ.

Tất cả đều được trưng bày theo tiêu chuẩn bảo tồn, với tủ kính chống va đập, hệ thống kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ ở mức ổn định tính bằng độ C để tránh lão hóa vật liệu.

Lễ khai mạc do Thủ tướng Narendra Modi chủ trì diễn ra cùng ngày 03/01/2026. Ông nhấn mạnh việc trưng bày không chỉ là hoạt động văn hóa thông thường, mà còn mang ý nghĩa “khôi phục ký ức” và chữa lành những đứt gãy lịch sử.

Trong bối cảnh Ấn Độ đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, sự kiện này được xem như thông điệp mềm nhằm kết nối cộng đồng Phật giáo từ Nam Á đến Đông Nam Á và Đông Á.

Xét ở góc độ chiến lược, việc trưng bày các di vật trở về giúp Ấn Độ củng cố vị thế “cái nôi Phật giáo”, đồng thời tăng sức hút đối với du lịch tâm linh. Bên cạnh đó, quá trình mua lại, vận chuyển và bảo vệ hiện vật cũng thể hiện năng lực phối hợp giữa cơ quan văn hóa, an ninh và bảo tàng.

Tại khu triển lãm, lực lượng bảo vệ ứng dụng hệ thống giám sát bằng camera độ phân giải cao, cảm biến hồng ngoại, cùng các cổng kiểm soát từ tính để phát hiện vật kim loại.

Những thiết bị này đều được lắp đặt theo chuẩn không gian tính bằng mét và cm, giúp tối ưu khoảng cách theo dõi và hạn chế điểm mù.

Do tính chất nhạy cảm của di vật, việc vận chuyển từ nơi lưu giữ về New Delhi được tổ chức theo nhiều chặng, với thùng chuyên dụng đa lớp, lõi hấp thụ rung chấn và niêm phong an ninh.

Các kiện hàng được ghi khối lượng bằng kg, dán nhãn theo tiêu chuẩn bảo tồn quốc tế, nhằm giảm rủi ro trong suốt hành trình.

Đây là quy trình thường thấy trong các hoạt động hồi hương cổ vật, vốn đòi hỏi kế hoạch bảo vệ tương tự những lô hàng đặc biệt giá trị.

Triển lãm lần này còn được đặt cạnh các hiện vật khai quật từ thập niên 1970, giúp người xem hình dung rõ hơn sự nối tiếp của dòng chảy lịch sử.

Qua đó, công chúng có thể nhận diện vai trò của Ấn Độ trong mạng lưới di sản Phật giáo, cũng như những nỗ lực nhằm đưa các cổ vật tản mát trở về.

Nhiều học giả nhận định, sự kiện không chỉ mang tính biểu tượng. Nó tạo nền tảng cho chương trình dài hạn về bảo tồn, giáo dục và nghiên cứu, giúp thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử bằng các phương thức trưng bày trực quan.

Trong thời gian tới, Ấn Độ dự kiến tiếp tục đàm phán với các bảo tàng và nhà sưu tầm quốc tế để mở rộng quá trình hồi hương, đặt mục tiêu cân bằng giữa bảo tồn, trưng bày và chia sẻ tri thức.

Từ những mốc thời gian và diễn biến trên, có thể thấy việc bộ di vật trở về, được trưng bày công khai, vừa là thành quả của nỗ lực ngoại giao văn hóa, vừa là bước chuẩn bị cho chiến lược dài hạn về di sản.

Đối với nhiều Phật tử, đây là cơ hội hiếm hoi để tiếp cận những dấu tích gắn với Đức Phật, trong khi với Ấn Độ, đó là minh chứng cho quyết tâm gìn giữ một phần ký ức chung của nhân loại.

Việt Hùng