Âm vang bản hùng ca chiến thắng

Kỷ niệm 62 năm Chiến thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam và quân dân miền Bắc (2 và 5/8/1964 - 2 và 5/8/2026):

Đài chiến thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam được xây dựng nơi cửa biển Lạch Trường, xã Hoằng Tiến. Ảnh: Tố Phương

Ngày ấy, để cứu vãn sự thất bại của chiến lược “chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ quyết định mở cuộc “chiến tranh phá hoại” đối với miền Bắc nhằm triệt tiêu công cuộc xây dựng CNXH và ngăn chặn sự chi viện từ miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Thực hiện kế hoạch đánh phá miền Bắc, Mỹ xác định phải “có một chiến dịch khiêu khích” để tạo cớ. Vì thế, trong “chương trình thử nghiệm 4 tháng”, Tổng thống Mỹ Giôn-xơn đã mở cuộc tấn công bằng không quân ở Lào để lan dần đến biên giới Bắc Việt Nam nhằm phô trương sức mạnh quân sự và tìm cớ để gây “chiến tranh phá hoại” miền Bắc.

Để chủ động bảo vệ miền Bắc, ngày 27/3/1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã triệu tập hội nghị chính trị đặc biệt. Người nhấn mạnh “Nếu chúng liều lĩnh đụng đến miền Bắc, chúng nhất định sẽ thất bại thảm hại”. Trên tinh thần đó, Người kêu gọi “Tất cả chúng ta hãy đoàn kết triệu người như một, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Thực hiện lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đầu tháng 7/1964, toàn quân chủng hải quân và quân chủng phòng không - không quân chuyển sang trạng thái thời chiến với tinh thần “sẵn sàng khi có lệnh là đi, có địch là đánh; nhiệm vụ ở đâu cũng làm, khó khăn mấy cũng vượt; kẻ địch nào cũng đánh, đánh là phải tiêu diệt”.

Với một “kịch bản” đã được chuẩn bị trước, đêm 30/7/1964, Mỹ cho tàu biệt kích bắn phá đảo Hòn Mê (Thanh Hóa), Hòn Ngư (Nghệ An). Tiếp đó, 13 giờ 30 phút ngày 2/8/1964, tàu khu trục Ma-đốc chính thức xâm phạm khu vực Hòn Mê, Lạch Trường và ở phía Đông Hòn Nẹ (Thanh Hóa). Ngay sau khi phát hiện tàu địch, các tàu phóng lôi của ta tăng vận tốc tiếp cận mục tiêu. Trong đó, tàu 333 tăng vận tốc chặn tàu địch lại, tạo điều kiện thuận lợi để hai tàu 336 và 339 tấn công. Lúc này, trên bầu trời xuất hiện 4 máy bay địch lao đến tấn công các tàu của ta. Với tinh thần chiến đấu dũng cảm, ngoan cường, cán bộ, chiến sĩ các tàu đã tập trung hỏa lực bắn cháy 1 máy bay rơi ngay xuống biển và bắn bị thương 1 chiếc khác; hai chiếc còn lại vội vã rời khỏi khu vực chiến đấu. Tàu Ma-đốc của địch cũng bị trúng đạn, phải rút chạy ra khỏi lãnh hải Việt Nam. Sau 9 năm xây dựng, đây là trận đầu tiên Hải quân Nhân dân Việt Nam chiến đấu trực tiếp với tàu chiến lớn và nhiều máy bay hiện đại của đế quốc Mỹ.

Ngày 5/8/1964, Mỹ huy động 64 lần chiếc máy bay ồ ạt ném bom bắn phá nhiều mục tiêu quan trọng suốt dải ven biển từ sông Gianh (tỉnh Quảng Bình cũ) đến Bãi Cháy (Quảng Ninh), trong đó địa danh Lạch Trường (Thanh Hóa) là một trọng điểm đánh phá ác liệt. Tại vùng đất xứ Thanh, vào lúc 14 giờ 15 phút ngày 5/8/1964, nhiều tốp máy bay địch từ biển Đông lao vào bắn phá đảo Hòn Nẹ đến cửa Lạch Trường. Sau hồi kẻng báo động, các đơn vị hải quân, Đồn Biên phòng 74, đại đội ra-đa, tự vệ Xí nghiệp thủy sản Lạch Trường và dân quân du kích các xã đã có mặt tại vị trí chiến đấu. 3 tàu hải quân dùng súng máy; trạm ra-đa và Đồn Biên phòng 74 dùng súng 14,5mm; tự vệ dùng súng bộ binh trên thuyền và dân quân các xã hiệp đồng tác chiến, đánh trả máy bay địch.

Trong cuộc quyết chiến với kẻ thù xâm lược, ngoài lực lượng nòng cốt là hải quân, đã xuất hiện những hình ảnh đẹp của thế trận chiến tranh Nhân dân. Đó là cụ Tường, dù tuổi cao, mắt kém vẫn điềm tĩnh phụ trách khẩu trung liên cùng con cháu chiến đấu. 12 nữ dân quân xã Hòa Lộc do Tô Thị Đạo chỉ huy đã dùng thuyền tiếp đạn cho tàu hải quân và cứu chữa thương binh dưới làn mưa đạn của địch. Hai cô gái trẻ Nguyễn Thị Vy và Lê Thị Thảo chưa từng quen với sóng cả vẫn dùng thuyền vượt sóng ra khơi làm nhiệm vụ cứu thương và tiếp đạn cho tàu hải quân chiến đấu. Bà Trương Thị Lợi, tổ trưởng cứu thương xã Hoằng Trường thức suốt đêm theo xe đưa thương binh lên tuyến trên điều trị; bà Lê Thị Thoa, dân quân xã Hoằng Trường tắm rửa, khâm liệm liệt sĩ để đưa đi chôn cất. Nhân dân các xã Hòa Lộc, Hoằng Trường... vượt qua bom đạn của giặc Mỹ để tiếp cơm, tiếp nước, tải thương, phục vụ chiến đấu.

Đến 15 giờ 15 phút ngày 5/8/1964, trận chiến đấu anh dũng của quân và dân khu vực Hoằng Trường kết thúc, 2 máy bay Mỹ bị bắn rơi và 2 chiếc khác bị thương, đóng góp vào chiến công của quân dân toàn miền Bắc bắn rơi 8 máy bay Mỹ, bắn bị thương nhiều chiếc khác, hạ gục được “uy thế của không lực Hoa Kỳ”. Cùng với chiến công ngày 2/8 đánh đuổi tàu khu trục Ma-đốc, chiến thắng ngày 5/8/1964 đã mở đầu trang sử oanh liệt, trở thành ngày truyền thống đánh thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam, được Chính phủ khẳng định “Là một trong những ngày lịch sử đáng ghi nhớ nhất của sự nghiệp xây dựng quân chủng hải quân và là một tấm gương sáng ngời về chủ nghĩa anh hùng cách mạng của quân đội ta”. Chiến thắng ấy đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khen ngợi: “Hải quân ta đã anh dũng chiến đấu, tích cực diệt địch, bắn rơi máy bay và đánh đuổi tàu chiến Mỹ, đoàn kết lập công, bảo vệ Nhân dân, bảo vệ vùng trời và vùng biển của Tổ quốc. Các chú đã nêu cao truyền thống anh hùng của dân tộc ta”.

Trong trận đầu lừng lẫy chiến công, quân và dân Thanh Hóa vinh dự, tự hào đã đóng góp to lớn sức người, sức của cho chiến dịch toàn thắng. Để hôm nay, nơi cửa biển Lạch Trường, Đài chiến thắng trận đầu của Hải quân Nhân dân Việt Nam được xây dựng sừng sững, hiên ngang, thể hiện niềm tự hào của lực lượng Hải quân Việt Nam và quê hương Thanh Hóa anh hùng.