Âm nhạc từ trái tim người lính

Sáng tạo và cập nhật thời đại

- Cảm xúc của ông khi đón nhận sự ra đời của Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO) thế nào?

- Tôi có lẽ cũng như nhiều nhạc sĩ, nghệ sĩ đều cảm thấy xúc động và tự hào. Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO) ra đời là thành quả của nhiều thế hệ nghệ sĩ, chiến sĩ đã gìn giữ và phát triển âm nhạc quân đội suốt hơn 80 năm, là điều mà nhiều thế hệ và cá nhân mong mỏi. Tôi cũng rất xúc động khi cảm nhận được sự quan tâm của cấp trên đối với Dàn nhạc, sự quan tâm của anh chị em nghệ sĩ, giới truyền thông trong và ngoài Quân đội khi chúng tôi còn đang ở chặng đường đầu tiên.

Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO), Trung tá, nhạc sĩ Đỗ Bảo. Ảnh: NVCC

- Theo ông, sự ra đời của một dàn nhạc chính quy có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của âm nhạc trong Quân đội?

- Sự ra đời của MSO tạo nền tảng mới ổn định để đào tạo, nâng cao trình độ nghệ sĩ và năng lực sản xuất âm nhạc, tích lũy kho tàng tác phẩm chất lượng và phát triển dài hạn. Đây có thể nói là bước chuyển dần từ mô hình từng dự án văn nghệ sang mô hình chuyên nghiệp với quy mô và bài bản hơn, hướng tới đạt các tiêu chuẩn chung của đời sống âm nhạc trong nước, hay khu vực. Từ đây, giúp âm nhạc quân đội có vị thế bền vững hơn trong đời sống văn hóa chung.

Ý nghĩa của sự kiện này còn nhiều hơn những gì mà tôi có thể nói hết. Tuy nhiên, những ý nghĩa, giá trị ấy có thực sự tỏa sáng bền bỉ và theo kịp những tiếp biến trong tương lai hay không, phụ thuộc trước hết vào nỗ lực của chúng tôi và sự đồng hành của nhiều tập thể trong Quân đội cũng như cả nhu cầu hay sự đón nhận của xã hội. Chúng tôi ý thức mình là một dàn nhạc thuộc về một tập thể lớn hơn rất nhiều, đó là Quân đội và Nhân dân.

- Đêm diễn ra mắt tại Nhà hát Hồ Gươm để lại ấn tượng ban đầu với khán giả về tuyên ngôn nghệ thuật của MSO. Thông điệp mà Dàn nhạc gửi gắm qua cấu trúc các tác phẩm trong chương trình là gì, thưa ông?

- Trước tiên, tôi mong mọi người hiểu rằng cụm từ “tuyên ngôn nghệ thuật” hay “sứ mệnh” trong trường hợp của chúng tôi - một dàn nhạc của Quân đội, có sắc thái khác với những tuyên ngôn thuần cá nhân thường thấy ở các nghệ sĩ tự do. Trên thực tế, đa số anh em nghệ sĩ - chiến sĩ chúng tôi thường muốn cho mọi người thấy giao hưởng trong Quân đội không chỉ trang nghiêm mà còn giàu cảm xúc, gần gũi; thể hiện khát vọng sáng tạo và tính cập nhật thời đại của những người lính nói chung, nghệ sĩ - chiến sĩ nói riêng.

Với hai đêm diễn vào ngày 28/2 và đặc biệt ngày 23/3 - truyền hình trực tiếp trên VTV1 và tiếp sóng trên Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam, thông điệp chúng tôi gửi gắm phần nào đã thể hiện qua tên chương trình Thanh âm dưới ánh mặt trời. Cá nhân tôi thấy đó là một cái nhìn rộng về cuộc sống, về sự sống hay niềm tin gắn liền với nghệ thuật âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc từ trái tim những người lính. Đồng thời, chúng tôi cũng muốn giới thiệu tính đa dạng, đa sắc độ của mô hình dàn nhạc giao hưởng giao thoa, điều có thể trở thành một thế mạnh mà chúng tôi sẽ kiên trì phát triển.

Lan tỏa hình ảnh nghệ sĩ - chiến sĩ

- Nhạc giao hưởng đòi hỏi sự thăng hoa, tính cá nhân và tự do trong cảm xúc nghệ thuật. Trong khi môi trường quân đội lại đề cao tính kỷ luật, khuôn khổ. MSO làm thế nào để dung hòa hai yếu tố tưởng chừng như đối lập này?

- Kỷ luật tạo nên chuẩn mực và sức mạnh tập thể. Tự do nghệ thuật nuôi dưỡng chiều sâu cảm xúc. Khi hai yếu tố này song hành, chúng tôi tin có thể tạo nên hình ảnh nghệ sĩ - chiến sĩ vừa chuẩn xác, vừa thăng hoa.

Với hơn 30 năm làm âm nhạc, tôi có thể khẳng định rằng những nghệ sĩ đích thực luôn rất kỷ luật trong công việc. Một ban nhạc hay một dàn nhạc mạnh luôn cần những thành viên có chuyên môn vững vàng và ý thức tập thể cao. Giống như trong xã hội, mọi người nói “làm ra làm, chơi ra chơi”, tôi muốn nói “kỷ luật phải là kỷ luật, nghệ thuật phải là nghệ thuật”. Việc dung hòa hai yếu tố bạn nhắc đến đúng là câu nhiều người hỏi, nhưng tôi không thấy đó là điều khó khăn nhất. Điều khó khăn nhất mà tôi tự hỏi, liệu chúng tôi có thể có bao nhiêu nghệ sĩ đích thực trong đội ngũ dàn nhạc mà thôi (cười).

MSO mở ra hướng đi mới cho nghệ thuật quân đội Việt Nam, đưa âm nhạc hàn lâm đến gần hơn với công chúng. Ảnh: MSO

- MSO đặt ra chiến lược đẩy mạnh xây dựng chương trình, dự án âm nhạc theo hướng hiện đại, hàn lâm tích hợp với truyền thống dân tộc. Cụ thể điều đó nên được hiểu ra sao, thưa ông ?

- Chúng tôi tiếp cận chuẩn mực giao hưởng chung về các khía cạnh tổ chức, kỹ thuật hay tư duy dàn dựng biểu đạt. Đồng thời cũng rất cần kế thừa và định hướng khai thác chất liệu âm nhạc Việt Nam, âm nhạc Quân đội trong tác phẩm, hình thức tác phẩm, trong sáng tác, hòa âm, phối khí… Tôi cho rằng một dàn nhạc giao hưởng, khi hoạt động trong một quốc gia cụ thể, trước hết phải tập trung phát triển và thể hiện tốt âm nhạc mang bản sắc của chính đất nước mình.

- Thực tế, giao hưởng vẫn thường bị xem là nghệ thuật “kén người nghe”. Với cương vị Giám đốc MSO, anh có thể bật mí chiến lược để Dàn nhạc thực sự đi vào đời sống văn hóa của cán bộ, chiến sĩ và đông đảo Nhân dân?

- Hiện tại chúng tôi mới ở bước đầu. Trong tương lai, tôi mong MSO sẽ tiếp tục dựa trên nền tảng âm nhạc Quân đội và âm nhạc Việt Nam để đa dạng hóa tác phẩm, mô hình chương trình, thậm chí cả không gian biểu diễn. Bên cạnh đó, xây dựng những chương trình gần gũi, có tính dẫn dắt và nếu có thể, mang hấp lực tự thân để chứng minh được sức sống xã hội của Dàn nhạc. Mục tiêu là để giao hưởng không còn xa cách mà trở thành một phần tự nhiên trong đời sống văn hóa của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân.

- Xin cảm ơn nhạc sĩ!

Lê Thư thực hiện