AI trở thành 'hạ tầng cạnh tranh' mới của ngành logistics

AI đang tạo ra bước chuyển lớn cho ngành logistics

Từ tối ưu vận hành đến tái định hình chuỗi cung ứng

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động bởi xung đột địa chính trị, áp lực chi phí và yêu cầu ngày càng cao về tốc độ giao hàng, ngành logistics đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Không còn dừng ở vai trò công nghệ hỗ trợ, AI đang trở thành nền tảng cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics trong thời đại mới.

PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương – Chủ tịch Hiệp hội Phát triển nhân lực Logistics Việt Nam (VALOMA) nhận định, AI đang định hình tương lai ngành logistics với tốc độ chưa từng có. Theo ông, “AI không còn là khái niệm của tương lai. AI đang hiện diện từng ngày trong hoạt động logistics”, từ tối ưu vận tải, quản lý kho bãi cho đến phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thanh Chương, trong nhiều thập kỷ qua, logistics chủ yếu vận hành dựa trên kinh nghiệm và khả năng xử lý thủ công. Tuy nhiên, khi quy mô thương mại điện tử, xuất nhập khẩu và nhu cầu giao nhận tăng nhanh, mô hình vận hành truyền thống dần bộc lộ giới hạn. Đây cũng là thời điểm AI nổi lên như công nghệ mang tính đột phá, tạo ra những thay đổi sâu rộng nhất cho ngành logistics.

“AI đang hiện diện trong mọi khâu của chuỗi logistics như tối ưu hóa lộ trình vận tải, dự báo nhu cầu hàng hóa, quản lý kho bãi thông minh, tự động hóa cảng biển, tối ưu container, giảm phát thải carbon hay phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng theo thời gian thực”, ông Chương nhấn mạnh.

Theo ông, trên thế giới, nhiều doanh nghiệp logistics đã tận dụng AI để cắt giảm đáng kể chi phí vận hành, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng trước các cú sốc toàn cầu. Giá trị thực sự của công nghệ không nằm ở sự hào nhoáng, mà ở khả năng giải quyết các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp ứng dụng AI hiệu quả sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh vượt trội trong giai đoạn tới.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Nguyễn Bình Minh, Viện trưởng Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng AI không còn là lựa chọn mang tính tham khảo mà đã trở thành “hạ tầng cạnh tranh cốt lõi” của ngành logistics.

Các số liệu nghiên cứu quốc tế cho thấy tốc độ ứng dụng AI trong logistics đang gia tăng rất nhanh. Theo khảo sát của Deloitte, trong vòng 5 năm tới, tỷ lệ các tổ chức chuỗi cung ứng ứng dụng hoặc chuẩn bị ứng dụng AI dự kiến tăng từ 28% lên 82%. Đồng thời, có tới 71% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng nếu không kịp áp dụng AI, hoạt động doanh nghiệp có nguy cơ bị gián đoạn.

Trong khi đó, Gartner dự báo đến năm 2031, khoảng 60% các vụ gián đoạn chuỗi cung ứng có thể được xử lý tự động mà không cần sự can thiệp của con người. Theo thống kê của McKinsey, AI có thể giúp tối ưu khoảng 15% chi phí logistics, giảm 35% lượng hàng tồn kho và nâng cao tới 65% mức độ dịch vụ.

Tại Việt Nam, mục tiêu chuyển đổi số ngành logistics cũng đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Theo định hướng phát triển đến năm 2035, Việt Nam đặt mục tiêu 100% doanh nghiệp dịch vụ logistics ứng dụng chuyển đổi số, qua đó kéo giảm chi phí logistics xuống khoảng 10–12% GDP.

Doanh nghiệp logistics đứng trước áp lực chuyển đổi toàn diện

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp logistics trong nước đã bắt đầu ứng dụng AI vào hoạt động vận hành. Ông Nguyễn Anh Dũng - Technical Project Manager, J&T Express Việt Nam cho rằng, trong logistics không chỉ có dòng chảy hàng hóa, mà còn tồn tại “dòng chảy dữ liệu” đóng vai trò sống còn.

“Nhiều năm qua, chúng ta vận hành dựa trên kinh nghiệm và quy trình thủ công. Nhưng khi quy mô thị trường bùng nổ, kinh nghiệm đơn thuần đã chạm đến giới hạn. Đó là lúc AI không còn là lựa chọn, mà là giải pháp bắt buộc để cạnh tranh”, ông Dũng chia sẻ.

Theo các chuyên gia, AI không chỉ hỗ trợ tối ưu vận hành mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng dự báo, tăng tính minh bạch và giảm rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Đặc biệt, trong bối cảnh yêu cầu về tốc độ giao hàng và khả năng chống chịu ngày càng khắt khe, doanh nghiệp logistics nếu chậm chuyển đổi sẽ đứng trước nguy cơ tụt lại phía sau.

Ở góc độ hỗ trợ tài chính cho chuyển đổi số, đại diện HDBank cho biết ngân hàng đang triển khai nhiều giải pháp tài chính dành riêng cho doanh nghiệp logistics nhằm thúc đẩy ứng dụng AI và tự động hóa.

Các giải pháp bao gồm hỗ trợ tín dụng linh hoạt cho đầu tư công nghệ, cấp hạn mức tín dụng không tài sản bảo đảm lên tới 30 tỷ đồng cùng lãi suất cạnh tranh từ 8,7%/năm. Đồng thời, HDBank cũng cung cấp các giải pháp ngân hàng số, cắt giảm chi phí vận hành và tư vấn chuyên sâu về tài trợ thương mại nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu dòng tiền, kiểm soát rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo đại diện HDBank, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp logistics tồn tại và bứt phá trong giai đoạn mới. Việc kết hợp giữa AI và nguồn lực tài chính phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời thích ứng tốt hơn với biến động của thị trường toàn cầu.

Ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, nhiều doanh nghiệp logistics Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng AI vào tối ưu lộ trình giao hàng, quản lý kho bãi bằng thị giác máy tính và tự động hóa quy trình. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kỳ vọng công nghệ và khả năng triển khai thực tế vẫn là thách thức lớn.

Theo PGS.TS. Nguyễn Bình Minh, để AI thực sự phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần triển khai theo lộ trình bài bản thay vì đầu tư dàn trải. Ông khuyến nghị doanh nghiệp tập trung vào ba bước đi chiến lược.

Thứ nhất, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu. “Nếu không có dữ liệu tin cậy thì AI chỉ dừng ở mức demo”, ông Minh nhấn mạnh. Thứ hai, ưu tiên triển khai các bài toán quy mô nhỏ nhưng có thể đo lường hiệu quả thông qua KPI trong khoảng 90 ngày, từ đó tạo nền tảng mở rộng ứng dụng. Thứ ba, xây dựng cơ chế quản trị rủi ro liên quan đến bảo mật dữ liệu, đạo đức AI, trách nhiệm và quy trình phê duyệt nhằm đảm bảo công nghệ được ứng dụng an toàn, hiệu quả.

Các chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng cạnh tranh và đòi hỏi cao hơn về tốc độ, độ minh bạch cũng như khả năng chống chịu, AI sẽ trở thành công cụ quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics.

Việc ứng dụng AI không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tối ưu vận hành, mà còn tạo nền tảng để kết nối sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp logistics cần bắt đầu từ nền tảng dữ liệu, đánh giá đúng mức độ trưởng thành chuyển đổi số và xây dựng lộ trình ứng dụng AI phù hợp với năng lực vận hành, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực của mình.