AI khiến các công ty phần mềm truyền thống khóc ròng

Tình trạng các nhân viên bị sa thải do AI ngày càng gia tăng

Sau khi Anthropic tung ra công cụ tự động hóa pháp lý mới, một làn sóng bán tháo đã quét qua nhóm cổ phiếu phần mềm và dịch vụ dữ liệu, thổi bùng lên nỗi sợ hãi rằng mô hình kinh doanh "phần mềm dưới dạng dịch vụ" (SaaS) từng thống trị suốt hai thập kỷ qua đang đứng trước nguy cơ bị AI nuốt chửng. Giới đầu tư không còn chỉ tập trung mua vào các nhà sản xuất chip như trước; họ đang chuyển sang một chiến thuật mới tàn nhẫn hơn: bán khống (shorting) các công ty phần mềm truyền thống, biến đây trở thành "biểu hiện mới nhất của giao dịch AI".

Cơn ác mộng của các ông lớn dữ liệu

Sự kiện Anthropic giới thiệu plugin mới cho tác nhân Claude, với khả năng xử lý các tác vụ phức tạp trong lĩnh vực pháp lý, bán hàng và phân tích dữ liệu, được ví như giọt nước làm tràn ly. Trước đó, thị trường đã âm ỉ nỗi lo về việc AI tạo sinh sẽ thay thế các công cụ phần mềm rời rạc, nhưng phải đến khi một đối thủ sừng sỏ như Anthropic cụ thể hóa khả năng này, sự hoảng loạn mới thực sự bùng nổ.

Sharon Bell, chiến lược gia cổ phiếu cấp cao tại Goldman Sachs, đã chỉ ra một thực tế phũ phàng trong ghi chú gửi khách hàng vào thứ Sáu vừa qua: bất kỳ công ty nào có mô hình kinh doanh dựa trên việc thu thập, tổng hợp và phân phối dữ liệu hoặc phần mềm đều đang trở nên cực kỳ mong manh trước sự tấn công của các công cụ AI.

Những con số trên bảng điện tử không biết nói dối. Chỉ số Phần mềm & Dịch vụ S&P 500 đã trượt dốc 4% trong phiên thứ năm tuần trước, nâng tổng mức giảm từ đầu năm đến nay lên gần 20% – một con số đáng báo động trong một thị trường giá lên (bull market). Thê thảm hơn, rổ Kinh tế Số của Goldman Sachs cũng bốc hơi 10% giá trị.

Những cái tên từng được coi là "tượng đài" bất khả xâm phạm như Salesforce, Thomson Reuters hay LegalZoom đang trở thành những nạn nhân chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nhà đầu tư lo ngại rằng khách hàng sẽ sớm rời bỏ các nền tảng trả phí đắt đỏ này để chuyển sang sử dụng các tác nhân AI rẻ hơn, nhanh hơn và tích hợp sâu hơn vào quy trình làm việc.

Mark Dowding, Giám đốc đầu tư tại RBC BlueBay Asset Management, nhận định rằng việc bán khống cổ phiếu phần mềm đã trở thành một xu hướng giao dịch mới. Tỷ lệ bán khống trong lĩnh vực này hiện đang ở mức cao nhất trong hai năm qua. Điều này cho thấy giới đầu tư không chỉ đang chốt lời, mà họ đang đặt cược trực tiếp vào sự sụp đổ hoặc suy thoái của các công ty phần mềm truyền thống trước sức ép của AI.

Hiệu ứng domino lên thị trường tín dụng

Tuy nhiên, cơn rung chấn này không chỉ giới hạn ở thị trường cổ phiếu. Các chuyên gia tài chính đang cảnh báo về những hệ quả sâu xa hơn có thể lan rộng sang thị trường nợ tư nhân và hoạt động cho vay ngân hàng, những nơi vốn có mức độ phơi nhiễm rất lớn với ngành công nghiệp phần mềm.

Mark Dowding đã đưa ra một phân tích đáng lo ngại: nhiều quỹ tín dụng tư nhân (private debt funds) hiện đang phân bổ tới 30% danh mục đầu tư của họ vào lĩnh vực phần mềm. Đây là những khoản vay được cấp cho các công ty công nghệ dựa trên dòng tiền dự phóng ổn định từ mô hình thuê bao.

Khi định giá của các công ty phần mềm lao dốc và triển vọng kinh doanh bị đe dọa bởi AI, rủi ro vỡ nợ hoặc giảm giá trị tài sản đảm bảo sẽ tăng vọt. Thực tế, nhiều Công ty Phát triển Kinh doanh (BDC) – những phương tiện đầu tư cho phép tiếp cận tài sản tín dụng tư nhân – hiện đang được giao dịch ở mức chiết khấu từ 20% đến 30% so với giá trị tài sản ròng (NAV). Mức chiết khấu sâu này là tín hiệu cho thấy thị trường đang định giá lại rủi ro của toàn bộ hệ sinh thái tài chính xoay quanh ngành phần mềm. Ngay cả các ngân hàng truyền thống, vốn thường xuyên cấp vốn cho các thương vụ mua lại và sáp nhập trong ngành công nghệ, cũng không nằm ngoài vòng xoáy này.

Xu hướng này là một lời nhắc nhở tỉnh táo rằng kỷ nguyên AI không phải lúc nào cũng mang màu hồng rực rỡ. Nó mang đến sự hủy diệt sáng tạo, nơi cái mới ra đời trên tro tàn của cái cũ. Dowding nhấn mạnh rằng chúng ta đang chứng kiến bóng ma của sự gián đoạn tiềm tàng, và không phải mọi thứ nổi lên trong thời đại mới đều sẽ "tươi sáng hay tuyệt vời". Sự sụp đổ của các mô hình kinh doanh cũ sẽ kéo theo những hệ lụy tài chính mà thị trường mới chỉ bắt đầu cảm nhận được.

Tác vụ hay Nghề nghiệp: Tranh cãi chưa hồi kết

Dẫu vậy, giữa tâm bão bán tháo, vẫn có những tiếng nói lạc quan và điềm tĩnh hơn từ thung lũng Silicon. Anish Acharya, đối tác chung tại quỹ đầu tư mạo hiểm danh tiếng Andreessen Horowitz (a16z), cho rằng thị trường đang phản ứng thái quá. Ông lập luận rằng vẫn còn rất nhiều dư địa để phát triển phần mềm và AI sẽ đóng vai trò là người hỗ trợ thay vì kẻ hủy diệt hoàn toàn. Quan điểm của Acharya xoay quanh sự phân biệt rạch ròi giữa "tác vụ" (task) và "nghề nghiệp" (job). AI có thể tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, nhưng nó chưa thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong các công việc đòi hỏi sự kết nối và thấu cảm.

Trong một chia sẻ đầy hình tượng trên chương trình "Squawk Box Europe" của CNBC, Acharya đã lấy ví dụ về dịch vụ khách hàng để minh chứng cho luận điểm của mình. Ông nói: "Hãy nhìn vào việc hỗ trợ khách hàng... vẫn cần có ai đó mời khách hàng đi ăn tối với món bít tết. Cho đến nay, AI vẫn chưa thể làm được điều đó". Theo ông, khi AI gánh vác các công việc "chân tay" kỹ thuật số như xử lý dữ liệu hay soạn thảo văn bản, con người sẽ được giải phóng để tập trung vào việc xây dựng mối quan hệ – những giá trị cốt lõi mà máy móc chưa thể sao chép. Thay vì biến mất, người làm nghề sẽ chuyển dịch từ các công việc sự vụ hằng ngày sang vai trò xây dựng quan hệ khách hàng sâu sắc hơn.

Cuộc tranh luận giữa phe bán khống bi quan và phe đầu tư mạo hiểm lạc quan vẫn đang tiếp diễn. Nhưng có một điều chắc chắn: thị trường phần mềm đang bước vào giai đoạn thanh lọc khắc nghiệt nhất trong lịch sử, nơi chỉ những công ty biết cách tích hợp AI để tiến hóa mới có thể sống sót qua "mùa đông" này.

Bùi Tú