AI đang khiến người lao động phải thay đổi để tồn tại

Khoảng một năm trước, nhiều lãnh đạo trong ngành công nghệ từng đưa ra những dự báo gây chú ý về tác động của AI đối với việc làm.

Tháng 5.2025, CEO Anthropic Dario Amodei nhận định khoảng một nửa số việc làm văn phòng cấp thấp sẽ biến mất. Một tháng sau, CEO OpenAI Sam Altman còn cho rằng AI sẽ chấm dứt sự tồn tại của "một số loại công việc nhất định". Nhiều doanh nghiệp bắt đầu viện dẫn AI trong các đợt cắt giảm nhân sự, người lao động lo ngại về tương lai nghề nghiệp, còn sinh viên cân nhắc lại lựa chọn công việc.

Tuy nhiên, sau một năm, làn sóng mất việc trên diện rộng như nhiều người lo ngại vẫn chưa xảy ra.

Dù năng lực của AI phát triển rất nhanh và nhiều công ty AI hướng tới các đợt IPO có giá trị hàng nghìn tỉ USD, các nhà kinh tế cho rằng quá trình chuyển đổi của nền kinh tế luôn diễn ra chậm hơn tốc độ phát triển công nghệ, tương tự những cuộc cách mạng công nghệ trước đây.

Vì vậy, nhiều CEO hiện đã điều chỉnh quan điểm, nhấn mạnh AI đang hỗ trợ người lao động nhiều hơn là thay thế họ.

AI đang thay đổi cách làm việc, tiêu chuẩn tuyển dụng và yêu cầu kỹ năng của người lao động. Ảnh: AI

AI đang thay đổi công việc thay vì xóa bỏ việc làm

Theo các chuyên gia, điều đáng chú ý hiện nay không phải số lượng việc làm bị mất mà là bản chất của công việc đang thay đổi.

AI giúp hợp nhất nhiều vai trò, giảm nhu cầu tuyển dụng cho các nhiệm vụ có thể tự động hóa, đồng thời nâng cao yêu cầu đối với ứng viên mà chưa làm thay đổi đáng kể tỷ lệ thất nghiệp.

Một phân tích gần đây của Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế Stanford cho thấy AI vẫn chưa tạo ra làn sóng thất nghiệp quy mô lớn.

Kể từ khi ChatGPT ra mắt vào năm 2022, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm 20% lao động chịu tác động nhiều nhất từ AI tăng 0,77 điểm phần trăm, thấp hơn mức tăng 0,85 điểm phần trăm ở nhóm ít chịu tác động hơn.

Báo cáo cho biết AI có thể là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp tăng lên 5,6%, cao hơn mức trung bình toàn quốc là 4,2% vào đầu năm nay. Tuy nhiên, xu hướng làm việc từ xa và việc các doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch cũng là những yếu tố quan trọng.

Bà Erika McEntarfer, nghiên cứu viên tại Viện Stanford và đồng tác giả báo cáo, nhận định: "Xu hướng việc làm ở các ngành nghề được dự đoán chịu tác động đầu tiên của AI nhìn chung vẫn ổn định. Cuộc cách mạng máy tính trước đây cũng mất hàng chục năm mới thực sự làm thay đổi thị trường lao động và những gì đang diễn ra hiện nay khá giống với quá trình đó."

Kỹ năng AI trở thành lợi thế cạnh tranh mới

Xu hướng tuyển dụng cho thấy kỹ năng AI đang ngày càng được các doanh nghiệp coi trọng.

Khảo sát mới nhất của ZipRecruiter cho thấy khoảng 74% nhà tuyển dụng xem kỹ năng AI là một lợi thế hoặc yêu cầu bắt buộc. Trong đó, 13% doanh nghiệp yêu cầu kỹ năng này trên phạm vi toàn công ty, thay vì chỉ áp dụng với các vị trí kỹ thuật.

Khoảng một nửa số doanh nghiệp được khảo sát kỳ vọng ứng viên có thể sử dụng AI thành thạo hoặc ở trình độ nâng cao ngay từ ngày đầu làm việc.

Đáng chú ý, nhiều tin tuyển dụng không đề cập trực tiếp đến AI nhưng lại đặt ra các yêu cầu cao hơn về tốc độ làm việc, chất lượng đầu ra và khả năng tự chủ – những tiêu chí ngày càng gắn với việc sử dụng hiệu quả các công cụ AI.

Bà Nicole Bachaud, chuyên gia kinh tế lao động tại ZipRecruiter, cho rằng xu hướng rõ ràng nhất hiện nay là nguồn cung lao động tăng lên chứ không phải việc làm suy giảm.

"Thách thức lớn nhất của người lao động hiện nằm ở việc đáp ứng đúng kỹ năng mà doanh nghiệp cần, chứ không đơn thuần là thiếu việc làm", bà nói.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp vừa tuyển dụng vừa cắt giảm nhân sự trong cùng một lĩnh vực như công nghệ, chăm sóc khách hàng, quản lý kinh doanh và vận hành, phản ánh việc họ vẫn đang xác định những bộ kỹ năng phù hợp nhất trong kỷ nguyên AI.

AI tạo ra nhiều vai trò mới

GS Nicholas Bloom của Đại học Stanford nhận định AI đang đồng thời xóa bỏ một số công việc nhưng cũng tạo ra những vị trí mới liên quan đến triển khai, phát triển, bán hàng và bảo trì các hệ thống AI.

Trong khi đó, GS Robert Seamans của Trường Kinh doanh NYU Stern chia tác động của AI thành ba nhóm: Công việc bị thay thế, công việc mới được tạo ra và công việc được thay đổi.

Theo ông, nhóm thứ ba mới là nhóm lớn nhất.

"AI đang và sẽ tiếp tục thay đổi cách phần lớn chúng ta làm việc, giống như máy tính và internet từng làm trước đây", ông nhận định.