AI càng phát triển, giới trẻ càng cần kỹ năng kiểm chứng thông tin

Đây là nhận định của TS. Nguyễn Đồng Anh (Quyền Trưởng khoa Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại - Học viện Ngoại giao) trong chương trình tập huấn“Chiến dịch Tin AI?: Kiểm chứng tin giả - Nhận diện bẫy nhận thức và kỹ năng phòng vệ số”, diễn ra vào chiều 26.8, tại Học viện Ngoại giao.

TS. Nguyễn Đồng Anh phát biểu

Người trẻ phải tỉnh táo trước “ma trận” thông tin từ AI

TS. Nguyễn Đồng Anh cho biết, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách thông tin được tạo ra, tiếp nhận và lan truyền. Chỉ với một chiếc điện thoại, mỗi người vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người tạo nội dung và đưa thông tin đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người khác. 

AI mở ra nhiều cơ hội cho truyền thông, giáo dục, nghiên cứu và đời sống xã hội, nhưng đồng thời cũng khiến thông tin sai lệch có thể được tạo ra nhanh hơn, tinh vi hơn và khó nhận diện hơn. Hình ảnh, giọng nói, video hay những câu chuyện hoàn toàn hư cấu giờ đây có thể được tạo dựng với mức độ thuyết phục cao, khiến ranh giới giữa thật và giả ngày càng khó phân định.

Tuy nhiên, thách thức nằm ở cách mỗi người tiếp nhận thông tin. Một nội dung gây sốc, đánh mạnh vào cảm xúc, phù hợp với niềm tin sẵn có hoặc được nhiều người chia sẻ rất dễ khiến người dùng tin và lan truyền trước khi kịp đặt câu hỏi: Thông tin này đến từ đâu? Có đáng tin cậy không? Có bằng chứng nào để kiểm chứng? .

Chương trình thu hút sự quan tâm của nhiều sinh viên

Theo TS. Nguyễn Đồng Anh, trong môi trường ấy, hình thành “phản xạ kiểm chứng” cần trở thành một kỹ năng thiết yếu của mỗi công dân số. Việc đào tạo năng lực truyền thông hiện nay còn giúp người trẻ biết đặt câu hỏi, đánh giá nguồn tin và chịu trách nhiệm với những gì mình tiếp nhận, chia sẻ.

Một môi trường thông tin lành mạnh không thể chỉ dựa vào công nghệ hay các cơ chế kiểm soát, mà cần bắt đầu từ những công dân đủ tỉnh táo để trở thành “người gác cổng” cho chính dòng thông tin đi qua mình.

Không vội tin, không vội chia sẻ giữa thời AI

Trong chương trình, sinh viên được các chuyên gia hướng dẫn nhận diện những “bẫy nhận thức” thường gặp khi tiếp nhận thông tin, đồng thời tiếp cận phương pháp, kỹ năng và công cụ kiểm chứng trong bối cảnh AI ngày càng tác động sâu rộng đến môi trường truyền thông.

Nội dung được kết hợp với các tình huống và bài tập thực tế, giúp người tham gia chuyển từ tiếp nhận lý thuyết sang trực tiếp thực hành kiểm chứng.

Nhà báo, TS. Tạ Bích Loan (Nhà sáng lập Media AI Lab) cho rằng, trước sự bùng nổ của thông tin đa chiều, năng lực tiếp nhận và kiểm chứng cần trở thành kỹ năng thiết yếu của người trẻ. Theo bà, việc giữ tâm thế thận trọng, chưa vội tin, chia sẻ hay đưa ra kết luận khi thông tin chưa được xác thực là bước đầu tiên để hạn chế sự lan truyền của tin giả.

Cùng với đó, tư duy phản biện và thói quen đánh giá nguồn tin giúp người dùng chủ động hơn trước lượng thông tin ngày càng lớn trên không gian mạng.

Nhà báo, TS. Tạ Bích Loan

Từ góc độ báo chí, nhà báo Nguyễn Kim Hải (Phó trưởng phòng Công nghệ - Ban Thời sự, Đài Truyền hình Việt Nam) chia sẻ về mô hình bản tin cung cấp thông tin, hướng dẫn kiểm chứng và hỗ trợ công chúng nhận diện tin giả, thông tin sai lệch.

Theo bà, trong bối cảnh thông tin trên không gian mạng ngày càng đa dạng và khó kiểm soát, việc phổ biến kiến thức, kỹ năng kiểm chứng tới công chúng có ý nghĩa quan trọng. Những sản phẩm báo chí chuyên biệt về kiểm chứng không chỉ đưa ra kết luận về tính xác thực của một thông tin, mà còn góp phần giúp người xem hiểu được cách thức tự kiểm tra và đánh giá thông tin.

Từ những kiến thức được chia sẻ, sinh viên tiếp tục bước vào phần thực hành với các tình huống cụ thể: truy xuất nguồn gốc thông tin, đối chiếu dữ liệu, đánh giá độ tin cậy của nguồn và sử dụng một số công cụ hỗ trợ kiểm chứng.

Qua đó, quy trình “kiểm trước - tin sau” được cụ thể hóa thành những thao tác gần gũi, giúp người trẻ chủ động hơn trước những nội dung được tạo dựng và lan truyền với tốc độ ngày càng nhanh trên môi trường số.