4 lợi ích sức khỏe khi uống trà hoa cúc mỗi tối

Trà hoa cúc, chủ yếu từ hoa của cây Matricaria chamomilla (hoa cúc La Mã), là một trong những loại trà thảo mộc được sử dụng phổ biến trên thế giới. Khác với trà xanh hay trà đen, trà hoa cúc không chứa caffeine và chứa nhiều hợp chất sinh học như flavonoid (đặc biệt là apigenin), terpenoid và các chất chống oxy hóa.

Hoa cúc La Mã được sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa, giảm lo âu và cải thiện giấc ngủ. Những năm gần đây, nhiều nghiên cứu lâm sàng đã bước đầu đánh giá tác dụng của loại thảo dược này trên một số tình trạng sức khỏe. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng phần lớn các nghiên cứu có quy mô nhỏ, thời gian theo dõi ngắn và chưa thể thay thế điều trị y khoa.

1. Lợi ích của trà hoa cúc

Dưới đây là 4 lợi ích sức khỏe khi uống trà hoa cúc vào buổi tối đã được ghi nhận trong nghiên cứu.

1.1. Trà hoa cúc hỗ trợ giảm căng thẳng và lo âu mức độ nhẹ

Lo âu và căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, hệ miễn dịch và sức khỏe tim mạch. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất hoa cúc La Mã có thể giúp cải thiện triệu chứng lo âu mức độ nhẹ đến trung bình.

Cơ chế được cho là liên quan đến flavonoid apigenin – hoạt chất có khả năng gắn vào các thụ thể benzodiazepine trong não. Các thụ thể này có liên quan đến hệ dẫn truyền thần kinh gamma-aminobutyric acid (GABA), đóng vai trò ức chế thần kinh trung ương và tạo cảm giác thư giãn.

Một số thử nghiệm lâm sàng nhỏ ghi nhận việc sử dụng hoa cúc hàng ngày giúp giảm điểm đánh giá lo âu ở người mắc rối loạn lo âu lan tỏa mức độ nhẹ. Tuy nhiên, hiệu quả không mạnh như thuốc điều trị chuyên biệt và chưa đủ bằng chứng để thay thế thuốc chống lo âu.

Uống một tách trà hoa cúc 30–60 phút trước khi ngủ có thể hỗ trợ thư giãn tâm trí, đặc biệt ở người bị căng thẳng do công việc hoặc thay đổi nội tiết như tiền mãn kinh. Tuy nhiên, nếu lo âu kéo dài, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa tâm thần để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Trà hoa cúc hỗ trợ giảm căng thẳng và lo âu mức độ nhẹ

1.2. Cải thiện chất lượng giấc ngủ

Trà hoa cúc thường được dùng như một biện pháp hỗ trợ ngủ tự nhiên. Nghiên cứu cho thấy hoa cúc có thể cải thiện chất lượng giấc ngủ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc phụ nữ sau sinh.

Cơ chế có thể liên quan đến:

Tác động lên hệ GABA giúp giảm kích thích thần kinh.
Tác dụng chống oxy hóa, góp phần giảm stress oxy hóa – yếu tố có thể làm rối loạn nhịp sinh học.
Hàm lượng nhỏ các hợp chất có hoạt tính sinh học hỗ trợ điều hòa giấc ngủ.

Một số nghiên cứu cho thấy người sử dụng chiết xuất hoa cúc có số lần thức giấc ban đêm giảm nhẹ. Tuy nhiên, thời gian ngủ tổng thể và khả năng tỉnh táo ban ngày không cải thiện rõ rệt. Điều này cho thấy trà hoa cúc có thể hỗ trợ giấc ngủ ở mức độ vừa phải, nhưng không phải là giải pháp điều trị mất ngủ mạn tính. Với người bị mất ngủ kéo dài trên 3 tháng, cần được đánh giá để loại trừ nguyên nhân như rối loạn lo âu, trầm cảm, ngưng thở khi ngủ hoặc bệnh lý nội khoa.

1.3. Hỗ trợ chức năng tiêu hóa

Trong thực hành truyền thống, hoa cúc La Mã được sử dụng để giảm khó tiêu, đầy bụng, buồn nôn và co thắt dạ dày – ruột. Các hợp chất terpenoid và flavonoid trong hoa cúc có đặc tính:

Chống viêm nhẹ.
Chống co thắt cơ trơn.
Làm dịu niêm mạc đường tiêu hóa...

Một số nghiên cứu tiền lâm sàng và thử nghiệm nhỏ trên người cho thấy hoa cúc có thể làm giảm triệu chứng của chứng khó tiêu chức năng và hỗ trợ người mắc bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) khi dùng sau bữa ăn hoặc trước khi ngủ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trà hoa cúc không thay thế thuốc ức chế bơm proton, thuốc kháng histamin H2 hoặc các thuốc điều trị chuyên biệt khác trong GERD. Người có triệu chứng ợ nóng kéo dài, đau thượng vị, nuốt nghẹn hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân cần được nội soi và tư vấn chuyên khoa tiêu hóa.

1.4. Tác động tích cực đến sức khỏe chuyển hóa

Một số nghiên cứu gần đây ghi nhận hoa cúc có thể có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Một thử nghiệm lâm sàng ở người mắc đái tháo đường type 2 cho thấy việc uống trà hoa cúc 3 lần mỗi ngày sau bữa ăn trong 8 tuần có liên quan đến:

Giảm đường huyết lúc đói.
Cải thiện chỉ số lipid máu (giảm cholesterol toàn phần và triglyceride).

Cơ chế có thể liên quan đến tác dụng chống oxy hóa và chống viêm, giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm tổn thương do stress oxy hóa. Tuy nhiên, nghiên cứu còn hạn chế về cỡ mẫu và thời gian theo dõi. Trà hoa cúc không thay thế thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc điều chỉnh lipid máu. Người bệnh đái tháo đường vẫn cần tuân thủ điều trị, chế độ ăn và theo dõi đường huyết định kỳ.

Ngoài ra, các nghiên cứu tiền lâm sàng cũng gợi ý hoa cúc có thể hỗ trợ miễn dịch, có đặc tính kháng khuẩn nhẹ và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương oxy hóa. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng quy mô lớn để khẳng định tác dụng phòng ngừa ung thư ở người.

2. Uống trà hoa cúc mỗi tối có an toàn không?

Ở liều dùng thông thường (1–2 tách/ngày), trà hoa cúc được xem là an toàn với phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh.

Tuy nhiên, một số rủi ro cần lưu ý:

Có thể gây buồn nôn, chóng mặt hoặc phản ứng dị ứng (hiếm gặp).
Người dị ứng với các thực vật họ Cúc (Asteraceae) như cúc dại, cỏ phấn hương, vạn thọ có nguy cơ dị ứng chéo.
Có thể tương tác với thuốc chống đông máu, thuốc an thần hoặc thuốc chuyển hóa qua gan.

Phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc chống đông hoặc người có bệnh lý mạn tính nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.

Ngoài ra, dù hoa cúc tự nhiên không chứa caffeine, người tiêu dùng cần kiểm tra nhãn sản phẩm vì một số loại trà pha trộn có thể chứa trà xanh hoặc trà đen.

3. Khuyến nghị sử dụng

Để sử dụng trà hoa cúc an toàn:

Dùng 1–2 tách/ngày, tốt nhất vào buổi tối.
Pha 2–3g hoa khô với 150–200ml nước nóng, hãm 5–10 phút.
Không lạm dụng thay nước uống chính trong ngày.
Ngưng sử dụng nếu có biểu hiện dị ứng.

Trà hoa cúc La Mã là thức uống thảo mộc không chứa caffeine, có thể hỗ trợ giảm căng thẳng nhẹ, cải thiện chất lượng giấc ngủ, làm dịu tiêu hóa và góp phần cải thiện một số chỉ số chuyển hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay còn hạn chế và không thay thế điều trị y khoa. Việc sử dụng nên ở mức độ vừa phải và có tham vấn chuyên môn nếu người dùng có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc.

Mời độc giả xem thêm:

DS. Hoàng Thu