2025 - Năm của bản sắc Việt được 'đánh thức'

Năm 2025 khép lại với một bức tranh văn hóa có độ chuyển động hiếm thấy trong nhiều năm qua: di sản bước ra khỏi “tủ kính” nhờ công nghệ; các lễ hội, festival phủ kín không gian công cộng; văn hóa Việt hiện diện trên các nền tảng toàn cầu với sức lan tỏa chưa từng có. Đây không chỉ là sự sôi động nhất thời, mà là chỉ dấu của một cuộc dịch chuyển mang tính hệ thống: lần đầu tiên, Việt Nam tiếp cận văn hóa như một hệ sinh thái sáng tạo – số hóa – công nghệ, thay vì một lĩnh vực bảo tồn thuần túy.

Dưới tác động của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học – công nghệ, tư duy làm văn hóa đã chuyển từ “giữ gìn” sang “kích hoạt”, từ “quản lý” sang “tạo sinh”. Công nghệ trở thành hạ tầng mới của văn hóa; sáng tạo trở thành động lực phát triển; công chúng trẻ trở thành lực lượng dẫn dắt. Bản sắc Việt – vốn lâu nay được nhìn như ký ức – giờ đây đang được tái định vị như tài nguyên mềm trong chiến lược phát triển quốc gia thời đại số.

Công nghệ hồi sinh di sản: Từ ký ức tĩnh sang trải nghiệm sống

Một trong những dấu ấn đậm nét nhất của năm 2025 là sự xuất hiện đồng loạt của các dự án ứng dụng AI, dữ liệu lớn, cảm biến, mô phỏng 3D trong bảo tồn và diễn giải di sản. Công nghệ không đóng vai trò trang trí, mà trở thành “ngôn ngữ mới” giúp di sản từ trạng thái tĩnh chuyển sang sống động, từ không gian khép kín trở thành điểm hẹn trải nghiệm.

Không gian triển lãm kết hợp công nghệ trình chiếu, mở rộng khả năng diễn giải giá trị văn hóa – lịch sử.

Trình chiếu mapping 3D kể lại câu chuyện lịch sử trên bề mặt kiến trúc, giúp công chúng tiếp cận di sản theo cách trực quan.

Dự án “Các hành trình du lịch di sản trong thành phố Hà Nội” là ví dụ. Thông qua bản đồ số, người tham gia có thể “mở khóa” nhiều lớp ký ức tại Đền Quán Thánh, Ô Quan Chưởng, Đình Kim Ngân, không chỉ bằng thị giác mà dữ liệu gốc và phục dựng không gian. Di tích không còn là phông nền, mà trở thành đối thoại.

Theo nghệ sĩ thị giác – giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, đây là xu hướng tất yếu của các đô thị có mật độ di sản cao như Hà Nội. Ông cho rằng, khi công nghệ được đưa vào sáng tạo nghệ thuật trong không gian di sản, các không gian tưởng chừng tĩnh lặng sẽ được “đánh thức” một cách trực quan, tác động mạnh đến khả năng cảm nhận và nhận thức lịch sử – văn hóa của công chúng. “Xu hướng này đã trở nên rất phổ biến tại các bảo tàng và công trình di sản công cộng trên thế giới. Công nghệ không làm loãng di sản, mà giúp người xem chạm sâu hơn vào chiều sâu văn hóa” - ông nhấn mạnh.

Hệ thống bản đồ tương tác giúp du khách dễ dàng định vị và kết nối các điểm di sản trong nội đô Hà Nội.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy nhận định này không mang tính lý thuyết. Các không gian như Hội quán Phúc Kiến, số 22 Hàng Buồm; Đình Kim Ngân, tòa nhà 19 Lê Thánh Tông, Nhà hát lớn Hà Nội đã được ứng dụng công nghệ mapping, cảm biến trong không gian kiến trúc cổ, đã thu hút lượng công chúng trẻ chưa từng có.

Đình Kim Ngân trở thành không gian văn hóa sống với các triển lãm và hoạt động sáng tạo đương đại

Di tích văn hóa được “đánh thức” khi kết hợp trưng bày truyền thống với hình thức triển lãm mới mẻ.

Điểm mấu chốt nằm ở tư duy dữ liệu. Nếu trước đây số hóa chỉ dừng ở việc “scan tài liệu”, thì năm 2025 đánh dấu bước chuyển coi dữ liệu di sản là nguồn tài nguyên phát triển đa ngành. Cùng với đó, người trẻ không chỉ xem di sản mà còn kể lại di sản theo ngôn ngữ của đồ họa, video ngắn và mạng xã hội, từ đó tạo lan tỏa và thu hút hàng triệu lượt xem, đưa di sản từ vùng “ngoại vi” trở thành xu hướng nội dung.

Di tích 22 Hàng Buồm được tái sinh như một không gian trưng bày văn hóa – sáng tạo giữa lòng phố cổ.

Lễ hội – Festival bùng nổ: Văn hóa phủ sóng đời sống công cộng

Nếu cần một từ để mô tả đời sống văn hóa 2025, thì đó là “bùng nổ”. Các sự kiện văn hóa – sáng tạo diễn ra dày đặc, từ trung ương đến địa phương, từ nghệ thuật chính luận đến đương đại, từ lễ kỷ niệm lịch sử đến lễ hội đường phố.

Sắc màu lễ hội phủ kín không gian đô thị, tạo nên điểm nhấn văn hóa trong đời sống xã hội

Chuỗi chương trình 50 năm Ngày Thống nhất đất nước; Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9 là điểm nhấn lớn. Các chương trình được thiết kế như trải nghiệm thị giác đa tầng với ánh sáng, mapping, AR, không gian 360 độ. Hay như Triển lãm Thành tựu Đất nước được tổ chức theo mô hình “bảo tàng mở” thu hút hàng triệu lượt xem - con số hiếm thấy với các sự kiện văn hóa – chính luận.

Triển lãm Thành tựu Đất nước tái hiện hành trình phát triển của Việt Nam bằng ngôn ngữ trưng bày hiện đại. Không gian triển lãm được thiết kế như một “bảo tàng mở”, kết hợp tư liệu lịch sử và công nghệ trình chiếu.

Không gian trưng bày kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai bằng ngôn ngữ thị giác đương đại.

Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, sự khác biệt lớn nhất của năm nay là sự tham gia áp đảo của giới trẻ, không chỉ với tư cách khán giả mà là chủ thể sáng tạo. Với các sự kiện lớn là Lễ hội Thiết kế Sáng tạo; Hanoi Photo Biennale 2025 ông nhận định lực lượng trẻ chiếm ưu thế cả về số lượng lẫn chất lượng tiếp nhận. “Điều này cho thấy một thế hệ kế cận đang hình thành, đủ năng lực và khát vọng để chủ động xây dựng Hà Nội trở thành thành phố sáng tạo đúng nghĩa trong mạng lưới UNESCO”, ông nói.

Nghệ sĩ thị giác – giám tuyển Nguyễn Thế Sơn (đeo kính).

Không gian triển lãm nở rộ năm 2025 với hàng loạt sự kiện nghệ thuật – văn hóa, thu hút đông đảo công chúng, biến các thành phố trở thành trung tâm trải nghiệm văn hóa sống động.

Công nghiệp văn hóa và sức bật từ nền tảng số

Năm 2025 cũng đánh dấu bước tiến rõ rệt của Việt Nam trên bản đồ nội dung quốc tế. MV “Bắc Bling” của Hòa Minzy là ví dụ tiêu biểu: chất liệu dân gian được đặt trong ngôn ngữ hiện đại và công nghệ sản xuất tiên tiến, tạo nên sản phẩm vừa mang bản sắc Việt, vừa có khả năng lan tỏa toàn cầu.

MV “Bắc Bling” của Hòa Minzy – minh chứng cho sức lan tỏa toàn cầu của văn hóa Việt khi kết hợp bản sắc dân gian, câu chuyện hiện đại và công nghệ sản xuất tiên tiến.

MV “Bắc Bling” – Văn hóa truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ hiện đại, kết hợp âm nhạc dân gian, hình ảnh mang giá trị lịch sử và yếu tố sáng tạo đương đại, tạo cầu nối giữa di sản và công chúng trẻ.

Các nền tảng như YouTube, TikTok, Spotify đã trở thành “đường cao tốc” của nội dung Việt, giúp nhiều sản phẩm tiếp cận hàng chục triệu người xem mà không cần chiến dịch quảng bá tốn kém.

Không chỉ âm nhạc, nhiều giá trị phi vật thể như hò, ca trù, xẩm, nghi lễ… cũng được đưa ra thế giới thông qua video ngắn, mô phỏng số, tài liệu số hóa. Lần đầu tiên, văn hóa Việt bước ra toàn cầu bằng chính bản sắc của mình.

Lễ hội mang màu sắc văn hóa khẳng định bản sắc và tinh thần cộng đồng Việt Nam.

Trong bối cảnh quốc tế, xu thế này phản ánh đúng logic phát triển. Hàn Quốc dùng K-pop và điện ảnh làm ngành mũi nhọn; Nhật Bản đưa manga – anime trở thành biểu tượng toàn cầu; Thái Lan xây dựng chiến lược ẩm thực để khẳng định thương hiệu quốc gia. Những thành công ấy cho thấy: quốc gia nào biết chuyển hóa di sản thành tài nguyên sáng tạo, quốc gia đó nắm lợi thế trong cuộc đua tài nguyên mềm thế kỷ XXI. Việt Nam, với hơn 50 di sản UNESCO cùng nguồn tài nguyên mềm phong phú, hoàn toàn có thể bước vào “cuộc chơi lớn” nếu tổ chức được hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ.

Các lễ hội văn hóa thu hút đông đảo công chúng tham gia

Người dân và du khách hòa mình vào không khí lễ hội, cùng chia sẻ giá trị văn hóa.

2025 – Năm bản sắc Việt được “kích hoạt”

Lễ hội truyền thống được tái hiện sinh động trong không gian cộng đồng, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Nhìn lại trọn vẹn năm 2025, có thể khẳng định đây không phải năm của sự sôi động nhất thời, mà là năm đánh dấu sự đổi mới cấu trúc của văn hóa Việt Nam. Khi công nghệ trở thành hạ tầng, người trẻ trở thành lực lượng sáng tạo, di sản trở thành tài nguyên, văn hóa Việt đã bước sang một chương mới: chương của tự tin, hội nhập và sáng tạo.

Bản sắc Việt – từng được xem là ký ức thì nay đang trở thành sức mạnh mềm của tương lai.

Hải Hà/VOV.VN