17 mảnh 'giấy' da tiết lộ văn hóa đọc ở thời Trung Cổ

Bản thảo bằng da được phát hiện trong Kho Lưu trữ ở Guernsey sau khi chúng được tái sử dụng làm bìa sách cách đây nhiều thế kỷ. Ảnh: Max Rhydwen-Jones/Guernsey.

Những mảnh giấy da từng bị tận dụng làm bìa sổ và bìa hồ sơ hành chính đã nằm lẫn trong kho lưu trữ ở Guernsey suốt nhiều thế kỷ. Khi được phát hiện, chúng hé lộ một phần văn hóa đọc gần như thất lạc của hòn đảo thời Trung Cổ.

Tháng 8, 17 mảnh bản thảo được tìm thấy tại Kho Lưu trữ Đảo Guernsey và kho lưu trữ của cơ quan Greffier. Các nhà sử học cho biết phát hiện này là bằng chứng hiếm hoi về đời sống sách vở tại Guernsey thời Trung Cổ, khi cư dân trên đảo có thể tiếp cận nhiều loại sách, từ sách học thuật, phụng vụ đến tác phẩm văn học.

Đáng chú ý, 6 mảnh được viết bằng tiếng Pháp, cho thấy ngôn ngữ này có vị trí quan trọng trong văn hóa đọc của Guernsey thời kỳ đó.

Từ một phát hiện vô tình

Trước phát hiện này, gần như không có bằng chứng về thư viện, bộ sưu tập sách hay đời sống văn học tại Guernsey trong thời Trung Cổ. Theo GS Tamara Atkin, chuyên gia lịch sử xuất bản tại Đại học Oxford, những mảnh bản thảo mới được tìm thấy đã làm thay đổi đáng kể hiểu biết về văn hóa bản thảo thời kỳ này trên đảo.

Các mảnh bản thảo được phát hiện khi nhóm nhân viên lưu trữ làm việc cùng giáo sư Atkin và chuyên gia bản thảo David Rundle, Đại học Kent (Anh).

Mọi chuyện bắt đầu khi Callum Tostevin-Hall, trợ lý lưu trữ, được giao tìm một bản sao thế kỷ 16 của Extente of Guernsey năm 1331 dưới thời Vua Edward III. Tài liệu này ghi lại những quyền lợi của Hoàng gia Anh tại Guernsey.

Trong quá trình tìm kiếm, Tostevin-Hall nhận thấy ký hiệu lưu trữ của tài liệu có đề cập đến một tấm bìa bằng giấy da từng chứa văn bản Latin. Tấm bìa này đã được tháo khỏi cuốn sổ trong một lần bảo tồn trước đó. Khi kiểm tra, ông bất ngờ nhận ra tấm bìa thực chất là một tờ gấp đôi được tái sử dụng từ một bản thảo thời Trung Cổ.

Việc tận dụng những mảnh bản thảo cũ làm bìa sổ hoặc bìa hồ sơ vô tình giúp chúng tránh bị thất lạc hoàn toàn. Các nhà sử học xem đây là những ví dụ đáng chú ý về việc tái sử dụng vật liệu trong quá khứ.

Tostevin-Hall cho biết các mảnh bản thảo mang đến một góc nhìn chưa từng có về quá khứ thời Trung Cổ của Guernsey, đồng thời cho thấy những tài liệu tưởng như không còn giá trị đã được bảo tồn một cách tình cờ.

Các nhà lưu trữ cho biết phát hiện này cho thấy hòn đảo là nơi sinh sống của những người ham đọc sách vào cuối thời Trung Cổ. Ảnh: Max Rhydwen-Jones/Guernsey.

Người Guernsey thời Trung Cổ đọc gì?

Nhóm nghiên cứu xác định nhiều mảnh được viết bằng tiếng Latin. Tuy nhiên, 6 mảnh được viết bằng tiếng Pháp, trong đó phần lớn là những tác phẩm phổ biến và còn lưu lại nhiều bản sao ở Anh và Pháp.

Một mảnh đặc biệt đáng chú ý thuộc về L'Estoire de Griseldis (Tạm dịch: Câu chuyện về Griselda), một tác phẩm kịch thế tục được cho là do Philippe de Mézières viết khoảng năm 1395.

Câu chuyện về Griselda từng phổ biến ở nhiều nơi tại châu Âu vào cuối thời Trung Cổ. Tuy nhiên, phiên bản được tìm thấy trong mảnh bản thảo ở Guernsey được nhóm nghiên cứu đánh giá là “đặc biệt hiếm”.

Theo GS Atkin, những bản thảo cho thấy nhiều loại sách từng có mặt tại Guernsey, bao gồm sách học thuật, sách phụng vụ và tác phẩm văn học.

Phát hiện này cũng cung cấp thêm manh mối về ngôn ngữ đọc của cư dân trên đảo. Trong khi tiếng Latin xuất hiện trên nhiều mảnh, việc tìm thấy 6 mảnh tiếng Pháp cho thấy sách tiếng Pháp từng được sử dụng đáng kể tại Guernsey.

Đối với các nhà nghiên cứu, giá trị của những mảnh giấy da không chỉ nằm ở nội dung được viết trên đó. Chính việc chúng từng bị xem như vật liệu cũ và được tận dụng cho những mục đích thực tế đã giúp một phần lịch sử văn hóa đọc của Guernsey tồn tại đến ngày nay.

Vikki Hart, nhà lưu trữ của Guernsey, cho rằng việc tận dụng lại những mảnh giấy da cho thấy sự khéo léo và tiết kiệm của cư dân trên đảo không phải điều mới mẻ.

Hành động tái sử dụng giấy da để phục vụ nhu cầu thực tế đã vô tình lưu giữ những mảnh ghép của lịch sử Guernsey mà nếu không, có thể đã biến mất hoàn toàn.