16 người con quê lúa - bản hùng ca bất tử bên bến phà Long Đại

Bom đạn đã lùi xa nhưng với những cựu Thanh niên xung phong Đại đội C130, Long Đại chưa bao giờ là câu chuyện của quá khứ. Mỗi lần trở lại bến phà xưa, ký ức về 16 đồng đội ngã xuống trong những ngày tháng 9/1972 lại hiện lên nguyên vẹn. Mảnh đất từng oằn mình vì “mưa bom, bão đạn”, nay khoác lên sức sống mới, nhưng sâu thẳm là biết bao máu xương của những chàng trai, cô gái tuổi mười tám đôi mươi đã gửi trọn tuổi xuân cho Tổ quốc.

Nay ở tuổi gần 80, những năm tháng nơi bến phà Long Đại luôn là phần ký ức không thể nào quên với cựu Thanh niên xung phong Nguyễn Văn Tự (thôn Nam Sơn, xã Vũ Ninh, tỉnh Thái Bình cũ, nay là xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên). Trong căn nhà nhỏ, ông gìn giữ cẩn thận từng tấm ảnh, từng trang tư liệu về Đại đội C130 như những báu vật của cuộc đời. Mỗi lần lật giở cuốn album đã ngả màu thời gian, ông được trở về những năm tháng tuổi đôi mươi “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/ Mà lòng phơi phới dậy tương lai”.

Phối cảnh hình tượng 16 bông lúa trên Đài tưởng niệm Bến phà II Long Đại.

Đúng 55 năm trước, tháng 4/1971, chàng trai Nguyễn Văn Tự khi ấy mới 23 tuổi cùng 134 thanh niên xung phong quê huyện Kiến Xương (tỉnh Thái Bình cũ) hăng hái lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. Sau khi tập trung tại Nam Định, họ hành quân bằng đường bộ vào Quảng Bình - nơi được xem là một trong những chiến trường ác liệt nhất lúc bấy giờ và được biên chế về Đại đội C130, Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 571, Đoàn 559 (Binh đoàn Trường Sơn) làm nhiệm vụ mở đường, bảo đảm giao thông trên tuyến đường Trường Sơn.

Thoáng nhíu mày rồi hướng mắt về phía xa tìm lại những hình ảnh xưa, ông Nguyễn Văn Tự chậm giãi nói: “Từ ngày nhận nhiệm vụ, ai cũng hiểu có thể sẽ không có ngày trở về. Tất cả đều xác định đã ra đi là để cống hiến hết mình. Chúng tôi chỉ có một suy nghĩ duy nhất là giữ cho đường thông, phà thông để xe vào được chiến trường”.

Trong căn nhà nhỏ của mình, cựu Thanh niên xung phong Nguyễn Văn Tự (xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên) vẫn giữ gìn cẩn thận từng tấm ảnh, từng trang tư liệu về Đại đội C130 như những báu vật của cuộc đời.

Khi nhắc về những ngày tháng hào hùng ấy, lật giở thêm cuốn album kỷ niệm về Đại đội C130, cựu Thanh niên xung phong Nguyễn Văn Tự không giấu nổi niềm xúc động. Chỉ tay nhẹ vào bức ảnh úa màu thời gian, ông cho biết, đó là các anh, chị: Nguyễn Ngọc Báu (xã Nam Bình cũ), Đoàn Văn Bình (xã Nam Cao cũ), chị Đinh Thị Thắng (xã Vũ Thắng cũ)…, những người tuổi 20 đã mãi nằm lại bên dòng Long Đại bi hùng - minh chứng cho tinh thần quả cảm vì Tổ quốc của thế hệ thanh niên thời bấy giờ.

Ông Tự kể lại, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Long Đại nằm trên tuyến đường 15 - con đường huyết mạch nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Đây là điểm vượt sông đặc biệt quan trọng trước khi lương thực, vũ khí, khí tài và lực lượng được tiếp tục vận chuyển theo hệ thống đường Trường Sơn vào các chiến trường. Xác định đây là mục tiêu chiến lược, Mỹ huy động lực lượng tập trung đánh phá. Hàng vạn tấn bom cùng hàng nghìn quả đạn pháo liên tiếp trút xuống khúc sông nhỏ, biến Long Đại thành một trong những “tọa độ lửa” ác liệt nhất trên dải đất Quảng Bình cũ (nay thuộc tỉnh Quảng Trị). Mặt đất bị cày xới ngày đêm, hố bom nối tiếp hố bom, khói lửa chưa kịp tan thì những đợt không kích mới lại ập đến.

Những dòng nhật ký của liệt sĩ Bùi Năng Đắc.

Để giảm tổn thất và bảo đảm tuyến giao thông chi viện huyết mạch, đầu năm 1971, bến phà Long Đại được chia thành hai nhánh gồm Phà I gần cầu và Phà II cách khoảng 500 m về phía hạ lưu. Sau khi một đại đội Thanh niên xung phong tỉnh Nghệ An bị tổn thất nặng nề sau trận bom rải thảm của địch vào tháng 6/1972, những chàng trai, cô gái thuộc Đại đội C130 quê Kiến Xương được điều động từ đường 10 vào thay thế, giữ mạch chi viện.

Những ngày ở Long Đại là ký ức khắc sâu trong tâm trí ông Tự. Công việc của ông và đồng đội là san lấp hố bom, sửa đường, vận chuyển lương thực, khí tài, bảo đảm từng chuyến phà qua sông an toàn. Những chiếc phà khi ấy chỉ là các mảng bè nổi ghép lại, di chuyển bằng dây cáp, người kéo, người đẩy giữa làn bom đạn.

Bom vừa ngớt, bất chấp khói bụi còn mù mịt, những chàng trai, cô gái trẻ thuộc Đại đội C130 lại từ hầm trú ẩn chữ A, lao ngay ra mặt đường với khí thế và quyết tâm cao nhất. Người xúc đất, người vá đường, người đưa xe, đưa hàng xuống phà vượt sông. Họ làm việc cả ngày lẫn đêm với một quyết tâm duy nhất: Không để mạch máu giao thông bị gián đoạn.

Ngày 19/9/1972, ông Nguyễn Văn Tự cùng đồng đội đang vận chuyển lương thực, hàng hóa tại bờ Bắc bến phà Long Đại II thì quân Mỹ bất ngờ trút bom đánh tọa độ. “Tôi đang đẩy hàng qua sông thì nghe một tiếng nổ long trời. Khói đen cuồn cuộn bốc lên, cả dòng sông như rung chuyển. Khi tỉnh lại, tôi mới biết mình bị một mảnh sắt găm vào đầu”, ông nghẹn ngào nhớ lại.

Bom đạn đã lùi xa nhưng với những cựu Thanh niên xung phong Đại đội C130, Long Đại ký ức về 16 đồng đội ngã xuống năm 1972 vẫn còn vẹn nguyên.

Ngay trên dòng Long Đại hôm ấy, ba đồng đội là anh Trương Thế Hưng (quê xã An Bình), anh Vũ Văn Kiêm (xã Quốc Tuấn) và anh Vũ Văn Nam (xã Nam Bình) đã anh dũng hy sinh. Sức công phá của bom khiến thân thể các anh không còn nguyên vẹn, máu hòa vào dòng nước đang cuộn chảy… Ở trên bờ, hầm trú ẩn của Đại đội C130 cũng bị bom đánh trúng trực tiếp, 12 Thanh niên xung phong quê hương Kiến Xương mãi mãi nằm lại, có người chưa kịp gặp mặt đứa con thơ nơi quê nhà, có người còn dang dở lá thư gửi người yêu dấu…

Nỗi đau mất mát về 15 đồng đội, đồng hương chưa nguôi, ngày 23/9/1972, thêm một trận bom nữa khiến Thanh niên xung phong Trần Mạnh Hà (quê xã Thanh Tân) hy sinh. Chỉ trong 4 ngày, 16 thanh niên xung phong quê Kiến Xương (gồm 7 nữ và 9 nam) đã mãi mãi nằm lại nơi bến phà Long Đại. Người lớn tuổi nhất là anh Vũ Văn Bối (quê ở xã Hồng Thái) hy sinh khi 35 tuổi; người trẻ nhất là anh Trần Xuân Bòng (quê ở xã Quốc Tuấn) hy sinh khi mới tròn 17 tuổi…

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, mỗi lần nhắc đến ngày 19/9/1972, cựu thanh niên xung phong Vũ Văn Thiện vẫn không giấu được những giọt nước mắt. Ông nhớ như in thời khắc sau làn mưa bom, trước mắt những người còn sống chỉ còn là một bãi đất tan hoang với hố bom chằng chịt. Ông Thiện xúc động kể lại: “Không ai bảo ai, những người sống sót lập tức lao đi tìm đồng đội. Người dùng xẻng, người dùng cuốc, người không có gì thì dùng chính đôi bàn tay trần cào từng lớp đất. Bàn tay rớm máu nhưng không ai dừng lại, bởi trong lòng chúng tôi chỉ có mong muốn duy nhất là tìm được đồng đội một cách nhanh nhất”. Câu chuyện càng đi sâu, mỗi mảnh ghép của trận chiến năm ấy như lần lượt hiện về, kéo theo những cảm xúc vẫn còn nguyên vẹn trong lòng người cựu binh. “Tôi nhớ nhất là khi đến cửa hầm chữ A, thấy chị Ngô Thị Đông, người xã Nam Bình nằm đó. Mái tóc dài vẫn còn bê bết máu...”, ông Thiện nghẹn giọng.

Nhiều hiện vật được trưng bày tại Di tích lịch sử Bến phà II Long Đại - nơi hy sinh của 16 Thanh niên xung phong tháng 9 năm 1972.

Chính tay ông đã đưa người nữ đồng đội cùng quê về nơi tập kết. Rồi từng người, từng người nữa được đưa về. Mười hai thi thể nằm dài trên bãi đất trống. Không ai cầm được nước mắt. Bao đau đớn, thương tiếc như dồn nén đến tận cùng, nghẹn nơi cuống họng rồi vỡ òa thành tiếng nấc. Tiếng khóc quyện cùng tiếng gió, tiếng sóng, lặng lẽ lan đi giữa không gian còn ám đặc mùi bom của kẻ thù.

Ngày hôm sau, ông Thiện tiếp tục cùng đồng đội dọc theo dòng Long Đại tìm kiếm ba đồng chí hy sinh dưới sông là Trương Thế Hưng, Vũ Văn Kiêm và Vũ Văn Nam. Dù biết có thể chỉ còn những phần thân thể sót lại sau sức công phá của bom đạn, họ vẫn không từ bỏ hy vọng. Ông Thiện chia sẻ: “Chúng tôi chỉ mong đưa được các anh về nằm cạnh đồng đội, như khi còn sống luôn sát cánh bên nhau…”.

Những vần thơ trong bài "Trở về" của liệt sĩ Bùi Năng Đắc được khắc trên bia đá tại Khu di tích lịch sử Bến phà II Long Đại.

Trong trí nhớ của những cựu Thanh niên xung phong Đại đội C130, câu chuyện tình của liệt sĩ Ngô Thị Đông và liệt sĩ Bùi Năng Đắc đến nay vẫn được nhắc nhớ như biểu tượng đẹp của tình yêu thời chiến. Trong cuốn nhật ký “Tiếng hát Trường Sơn”, liệt sỹ Bùi Năng Đắc từng viết những dòng thơ mộc mạc đề ngày 10/11/1971 về cô gái cùng quê mình gặp giữa Trường Sơn. “Lên Trường Sơn xẻ núi mở đường/Gặp em con gái quê hương/Tóc xanh phảng phất mùi hương ruộng đồng/Ôi đôi má em hồng lên vì nắng/ Đôi mắt nhìn như xuyên thẳng vào tim/Ôi nụ cười tô thắm tình duyên/Của cô gái đồng chiêm mười tấn”. Những câu thơ dung dị ấy trở thành ký ức còn lại của mối tình chưa kịp đi đến ngày đoàn tụ.

Chiến tranh kết thúc, những người còn sống trở về quê hương mang theo cả ký ức và nỗi đau và cả niềm tự hào về lòng dũng cảm của Long Đại. Sau ngày xuất ngũ, mối duyên từ Đại đội C130 anh hùng đã kết nối cựu Thanh niên xung phong Vũ Văn Thiện và Phạm Thị Hoa nên duyên vợ chồng. Họ dựng xây mái ấm, cùng nuôi dạy bốn người con khôn lớn nhưng ký ức về bến phà Long Đại vẫn là vết hằn sâu nhất trong cuộc đời.

Quang cảnh Di tích lịch sử cấp Quốc gia Bến phà II Long Đại (xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị).

Còn với ông Nguyễn Văn Tự, nỗi day dứt với đồng đội chưa bao giờ nguôi ngoai. Năm 1974 trở về quê hương, ông xây dựng gia đình và tham gia công tác tại xã. Do hoàn cảnh cuộc sống nên tới hơn 20 năm sau ngày đồng đội hy sinh, năm 1995, ông mới có thể thực hiện tâm nguyện của mình là thành lập Hội đồng ngũ Đại đội C130 huyện Kiến Xương. Suốt gần một năm, ông rong ruổi đạp xe khắp các xã tìm lại thông tin đồng đội. Người còn, người mất, người lưu lạc nhiều nơi nhưng mỗi cuộc gặp lại đều khiến cựu Thanh niên xung phong năm xưa rưng rưng xúc động về năm tháng sống, chiến đấu gian khổ song rất đỗi tự hào.

Năm 2011, sau gần 40 năm đất nước thống nhất, Bắc - Nam sum họp một nhà, ông Nguyễn Văn Tự mới có dịp trở lại chiến trường xưa. Đứng lặng bên dòng Long Đại hiền hòa, nước trong xanh, ông không khỏi nghẹn ngào. Những hố bom năm xưa đã được phủ kín bởi màu xanh của cỏ cây, công trình xây dựng. Long Đại hôm nay bình yên như bao miền quê. Nhưng khác, ở đó là dấu ấn lịch sử không thể nào lãng quên về những năm tháng chiến tranh khốc liệt và sự hy sinh oai hùng của các thế hệ đi trước. Để từ đó, mỗi người hôm nay càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình, tri ân những người đã ngã xuống và giữ mãi ngọn lửa Long Đại.

Bến phà Long Đại I và Long Đại II năm xưa nay được thay thế bằng các công trình cầu trên Quốc lộ 15, tuyến đường sắt Bắc - Nam và đường bộ cao tốc Bắc - Nam, bảo đảm giao thông thông suốt trên tuyến huyết mạch.

Giữa Khu tưởng niệm 16 Thanh niên xung phong Đại đội C130 có một khóm lúa không bao giờ đến mùa gặt. Mười sáu bông lúa bằng thép vươn lên giữa bầu trời Quảng Trị, không phải để báo mùa vàng, mà để kể câu chuyện về 16 người con quê lúa Hưng Yên đã gửi lại tuổi hai mươi bên bến phà Long Đại.

Không phải ngẫu nhiên công trình được tạo hình như vậy. Những người thiết kế đã chọn bông lúa - biểu tượng của sự sống, của mùa màng và quê hương để khắc họa số phận của 16 thanh niên xung phong Đại đội C130. Họ rời cánh đồng Kiến Xương theo tiếng gọi của Tổ quốc, mang theo khát vọng tuổi trẻ đến tuyến lửa Trường Sơn rồi mãi mãi nằm lại bên dòng Long Đại. Có người vừa tròn đôi mươi, có người chưa kịp lập gia đình, chưa một lần trở về sau ngày lên đường. Họ khác nhau về hoàn cảnh nhưng cùng chung một lời thề: Còn người thì còn đường, còn phà để những đoàn xe ra tiền tuyến không bị ngắt mạch. Bởi vậy, khóm lúa ấy không chỉ là một công trình tưởng niệm mà còn là biểu tượng của sự hy sinh, của lòng quả cảm và của những mùa vàng được đánh đổi bằng tuổi xuân của biết bao người con đất Việt. Họ đã hóa thân vào đất mẹ để đất nước nở mùa bình yên.

Phối cảnh hình tượng 16 bông lúa trên Đài tưởng niệm Bến phà II Long Đại.

Giữa không gian lặng gió ấy, ông Vũ Thế Huyền, cựu Thanh niên xung phong Đại đội C130, đứng rất lâu trước bia đá khắc tên đồng đội. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, bàn tay từng cầm cuốc mở đường, vá cầu năm nào giờ đã run theo tuổi tác. Tháng 4/1971, khi mới 17 tuổi, ông cùng 134 thanh niên huyện Kiến Xương lên đường gia nhập Đại đội C130 trong những ngày chiến tranh phá hoại miền Bắc diễn ra ác liệt. Ông khẽ đưa tay chạm vào từng dòng chữ trên bia tưởng niệm như chạm vào những gương mặt tuổi đôi mươi vẫn còn nguyên trong ký ức. "Ngày ấy, chúng tôi chỉ nghĩ còn người thì còn đường, còn phà để xe qua. Không ai nghĩ mình sẽ thành anh hùng hay được dựng tượng đài. Đồng đội của tôi nằm lại cũng chỉ mong đất nước hòa bình. Hôm nay thấy lớp trẻ vẫn tìm về Long Đại, vẫn lặng lẽ thắp hương cho đồng đội, tôi tin các anh sẽ rất ấm lòng".

Ông nói xong rồi quay đi rất chậm. Phía sau lưng, khóm lúa vàng vẫn lặng im trong nắng chiều. Phía trước là dòng Long Đại lững lờ chảy như chưa từng chứng kiến những tháng năm bom đạn. Chỉ có ánh mắt người cựu thanh niên xung phong vẫn ngoái nhìn mãi về phía bia tưởng niệm. Dường như trong khoảnh khắc ấy, hơn nửa thế kỷ chỉ còn cách nhau một bước chân.

Bia tưởng niệm 16 thanh niên xung phong Đại đội C130 đã anh dũng hy sinh tại Khu di tích lịch sử Bến phà II Long Đại.

Rời khóm lúa vàng, nhiều người tiếp tục bước vào không gian trưng bày số hóa bên dòng Long Đại. Nếu tượng đài lưu giữ ký ức bằng biểu tượng, thì nơi đây kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ của công nghệ. Sa bàn 3D Mapping, hệ thống màn hình cảm ứng, dữ liệu số và mã QR tái hiện sinh động bến phà trong những năm tháng ác liệt, đồng thời mở ra kho tư liệu gồm hình ảnh, hiện vật và lời kể của các cựu thanh niên xung phong. Theo anh Phạm Bình Long, Đội Quản lý di tích Bến phà Long Đại (Tổng đội Thanh niên xung phong tỉnh Quảng Trị), toàn bộ hiện vật và tư liệu về Long Đại đã được số hóa nhằm lưu giữ lâu dài và giúp người dân, du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận lịch sử bằng những hình thức trực quan hơn.

Từ một bến phà từng chìm trong khói lửa, Long Đại hôm nay đã trở thành điểm hẹn của những cuộc trở về. Mỗi dịp tháng Bảy hay ngày truyền thống lực lượng Thanh niên xung phong, những đoàn xe từ mọi miền trở về Quảng Trị dâng hương tưởng niệm. Trong dòng người ấy có những cựu thanh niên xung phong mái tóc đã bạc trắng, có thân nhân các liệt sĩ và nhiều bạn trẻ lần đầu biết đến Long Đại không qua trang sách, mà bằng những nén hương, những câu chuyện và những giọt nước mắt bên dòng sông lịch sử.

Ngày 12/7/2026, Đoàn đại biểu tỉnh Hưng Yên do Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Phạm Quang Ngọc dẫn đầu đã đến dâng hương tại Khu tưởng niệm nơi hy sinh của 16 thanh niên xung phong ở Bến phà II Long Đại. Những bông cúc trắng được thả xuống dòng sông như lời tri ân gửi đến những người đã nằm lại nơi "chảo hứng bom".

Đoàn đại biểu Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên dâng hương, dâng hoa tại Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn - Bến phà Long Đại.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên, sự hy sinh của 16 thanh niên xung phong quê Hưng Yên là minh chứng sáng ngời cho truyền thống yêu nước, kiên trung và anh hùng của những người con quê nhãn ngọt, lúa thơm. Sự hy sinh ấy không chỉ làm nên một dấu son bi tráng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước mà còn trở thành biểu tượng bất diệt của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, mãi khắc ghi trong lịch sử dân tộc và niềm tự hào của quê hương Hưng Yên.

Trước anh linh các liệt sĩ, ông Phạm Quang Ngọc gửi gắm tới tuổi trẻ Hưng Yên và cả nước thông điệp ngắn gọn nhưng đầy sức nặng: "Hãy sống sao cho xứng đáng với những người đã nằm xuống dưới lòng đất mẹ”. Theo ông, mỗi nén hương dâng lên ở Long Đại không chỉ là sự tri ân quá khứ mà còn là lời hứa của thế hệ hôm nay sẽ tiếp nối truyền thống, đem trí tuệ và lòng nhiệt huyết để xây dựng quê hương, bảo vệ Tổ quốc.

Đứng lặng rất lâu trước bia đá khắc tên 16 liệt sĩ, ông Đào Hồng Vận, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Hưng Yên, cho rằng sự hy sinh của các thanh niên xung phong là sự kết tinh tinh thần quả cảm, lòng kiên trung, khát vọng cống hiến của một thế hệ vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bến phà Long Đại hôm nay không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là "địa chỉ lưu giữ ký ức lịch sử", giáo dục truyền thống cách mạng, nhắc nhở mỗi người về giá trị của hòa bình được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước.

Đoàn đại biểu Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên dâng hương, dâng hoa tại Khu tưởng niệm nơi hy sinh của 16 thanh niên xung phong tại Bến phà II Long Đại.

Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Hưng Yên cho biết, tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và Ngày truyền thống Thanh niên xung phong, tỉnh dành trên 100 tỷ đồng trao 116.000 suất quà tặng người có công với cách mạng. Đồng thời, tỉnh khảo sát, đánh giá thực trạng các công trình ghi công liệt sĩ làm cơ sở xây dựng kế hoạch chỉnh trang, sửa chữa, nâng cấp trong thời gian tới. Hưng Yên cũng quyết tâm hoàn thành "Chương trình 500 ngày đêm" trong 250 ngày; phát động phong trào thi đua "80 năm - Đền ơn đáp nghĩa" hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), đồng thời vận động các tổ chức, cá nhân ủng hộ Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cấp tỉnh năm 2026, tạo thêm nguồn lực cùng ngân sách nhà nước thực hiện các phong trào đền ơn, đáp nghĩa trên địa bàn… Theo ông, những việc làm đó không chỉ thể hiện đạo lý, trách nhiệm đối với người có công mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa truyền thống yêu nước cho các thế hệ.

Từ Hưng Yên vào Quảng Trị hơn 600 km, giờ đây không còn là khoảng cách. Long Đại không chỉ lưu giữ ký ức về 16 người con quê lúa đã nằm lại bên dòng sông mà còn trở thành cây cầu nối Hưng Yên với Quảng Trị bằng nghĩa tình và lòng biết ơn. Nhiều thân nhân liệt sĩ xúc động chia sẻ, suốt nhiều năm họ chỉ biết người thân hy sinh ở Long Đại qua tờ giấy báo tử. Chỉ đến khi Khu tưởng niệm được xây dựng, họ mới có một nơi để thắp nén hương, gọi tên người đã khuất và cảm nhận rằng, sau hơn nửa thế kỷ, các anh đã thực sự trở về.

Từ một bến phà trên tuyến lửa năm xưa, Long Đại đã trở thành quê hương thứ hai của những người con quê lúa Hưng Yên. Mỗi chuyến xe về nguồn, mỗi nén hương được thắp lên, mỗi câu chuyện được kể lại đều góp phần gìn giữ ký ức ấy, để ngọn lửa Long Đại tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, trở thành nguồn sức mạnh nuôi dưỡng lòng yêu nước và trách nhiệm với Tổ quốc.

Ông Phạm Quang Ngọc, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên thả hoa xuống dòng sông Long Đại, tri ân 16 thanh niên xung phong đã hi sinh tại bến phà Long Đại II.

Xúc động trước những hy sinh của đồng đội, Chủ tịch Hội cựu Thanh niên xung phong tỉnh Hưng Yên Đặng Văn Bộ cho hay, sự hy sinh của 16 chiến sĩ Đại đội C130 không chỉ là nỗi đau của mỗi gia đình, của quê hương, mà còn là một tấm gương sáng ngời về ý chí vượt qua sự khốc liệt của chiến tranh. Các anh, các chị là biểu tượng của tinh thần Thanh niên xung phong “Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường, dũng cảm”. Ngày nay, phát huy truyền thống “Nghĩa tình đồng đội”, Hội cựu Thanh niên xung phong và Ban liên lạc Đại đội C130 vẫn tổ chức những hành trình tri ân về lại bến phà Long Đại để dâng hương tưởng nhớ những người đồng chí, đồng đội, đồng hương với mình đã mãi nằm lại nơi “tọa độ lửa” vì độc lập, tự do cho Tổ quốc. Đến nay, Hội đã vận động các nguồn lực, tổ chức hỗ trợ kinh phí cho 3 thân nhân gia đình liệt sỹ Đại đội C130 xây dựng nơi thờ tự cho các liệt sỹ với kinh phí 100 triệu đồng/gia đình. Nghĩa tình đó không đơn thuần là sự hỗ trợ về vật chất, mà còn là lời hứa sắt son của những người còn sống với những đồng đội của mình…

Thời gian đang lặng lẽ khép lại cánh cửa của một thế hệ. Những người từng sống, chiến đấu và chứng kiến những năm tháng khốc liệt bên bến phà Long Đại nay đều đã ở tuổi xưa nay hiếm. Mỗi lần trở lại nơi này, họ lại nhắc tên những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại sau trận bom tháng 9/1972. Có người lặng đi trước từng dòng chữ trên bia đá. Có người chỉ đứng nhìn dòng Long Đại rồi quay mặt lau vội giọt nước mắt.

Rồi sẽ đến một ngày, những người từng trực tiếp chứng kiến Long Đại trong khói lửa sẽ chỉ còn trong ký ức. Khi ấy, trách nhiệm kể lại câu chuyện này sẽ thuộc về những người đang sống hôm nay. Vì vậy, cuộc chạy đua hôm nay không còn là cuộc chạy đua với bom đạn, mà là cuộc chạy đua để gìn giữ ký ức trước khi thời gian mang những nhân chứng cuối cùng đi xa.

Theo ông Lê Minh Tuấn, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, bến phà Long Đại là một trong những di tích tiêu biểu trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Từ một "tọa độ lửa" trong chiến tranh, Long Đại hôm nay đã trở thành "địa chỉ đỏ" mang giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc.

Theo ông Tuấn, bảo tồn di tích không thể chỉ dừng lại ở việc xây dựng bia tưởng niệm, tượng đài hay những công trình vật chất. Điều quan trọng hơn là phải giữ được những câu chuyện phía sau mỗi dấu tích, bởi chính ký ức nhân chứng, những hiện vật còn lại và những câu chuyện về sự hy sinh mới làm cho lịch sử trở nên gần gũi, sống động với các thế hệ hôm nay.

Hình tượng 16 bông lúa trên Đài tưởng niệm Bến phà II Long Đại là biểu tượng tri ân 16 thanh niên xung phong Đại đội C130 quê Hưng Yên đã anh dũng hy sinh tại "tọa độ lửa" Long Đại, góp phần bảo vệ mạch máu giao thông trên tuyến Trường Sơn.

Từ nhận thức đó, cùng với việc tiếp tục sưu tầm tư liệu, hiện vật và ký ức nhân chứng, Quảng Trị đã hoàn thành số hóa dữ liệu về Bến phà Long Đại, tích hợp mã QR tại di tích để người dân, du khách có thể dễ dàng tiếp cận thông tin lịch sử. Những hình ảnh, hiện vật, câu chuyện về một thời chiến địa khốc liệt được lưu giữ bằng công nghệ, mở ra cách tiếp cận mới, giúp lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách mà còn hiện hữu qua những trải nghiệm trực quan, sinh động.

Bến phà Long Đại cũng được định hướng kết nối với hệ thống các "địa chỉ đỏ" trên vùng đất lửa Quảng Trị như: Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, Thành Cổ Quảng Trị, Đường 20 Quyết Thắng, Hang Tám Cô, Hiền Lương - Bến Hải... tạo thành hành trình giáo dục truyền thống, nơi mỗi điểm đến không chỉ kể một câu chuyện lịch sử mà còn gửi gắm thông điệp về giá trị của hòa bình và sự hy sinh của các thế hệ cha anh.

Di tích lịch sử cấp quốc gia Bến phà II Long Đại.

Theo ông Lê Minh Tuấn, khi lịch sử được kể bằng những câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc và bằng những phương thức phù hợp với thế hệ hôm nay, di tích sẽ không chỉ là nơi tưởng niệm quá khứ mà còn trở thành không gian giáo dục sống động, góp phần bồi đắp lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và trách nhiệm đối với đất nước.

Chiều buông xuống Long Đại. Khói hương vẫn bảng lảng dưới khóm lúa vàng. Những đoàn người lặng lẽ dâng hương rồi đứng thật lâu trước bia đá khắc tên 16 liệt sĩ. Dòng Long Đại vẫn chảy, không còn chuyên chở những đoàn xe vượt bom đạn mà chuyên chở ký ức, lòng biết ơn và khát vọng hòa bình của các thế hệ hôm nay. Mười sáu bông lúa thép vẫn hướng lên bầu trời như mười sáu ngọn lửa bất tử. Chừng nào câu chuyện Long Đại còn được kể lại, chừng đó lời thề "Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường, dũng cảm" vẫn tiếp tục được trao truyền, để lịch sử không chỉ được nhớ đến mà còn trở thành sức mạnh nâng bước những thế hệ mai sau.

VIDEO: 16 bông lúa bất tử bên bến phà Long Đại

Bài: Mạnh Khánh - Thu Hoài - Nguyên Linh
Ảnh, video: TTXVN - TTXVN phát
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Nguyễn Hà

19/07/2026 05:55